Wie ontwart de Belgische knoop?

Een tobberige nacht in het koninklijk paleis zet het het Belgische drama weer op scherp. Kunnen nieuwe spelers een goede afloop vinden?

Gezocht: een boeienkoning die België kan bevrijden uit een strak aangetrokken knoop. Anders stikt het land door de onmacht van politici.

Voor de derde keer in een jaar tijd zat de Vlaamse christen-democraat Yves Leterme maandagnacht bij de koning om te vertellen dat hij de politieke knoop niet kan ontwarren. De koning wist blijkbaar ook geen raad want de mannen bleven tot half vier ’s nachts tobben in het paleis.

Na afloop gaf Leterme een verklaring uit dat de tegenstelling tussen Vlamingen en Franstaligen onoverbrugbaar is. „Dit toont aan”, schreef hij, „dat het overlegmodel op louter federaal niveau zijn limieten heeft bereikt”. Met andere woorden: het Belgische model werkt niet meer.

Schokkende woorden, die een voorschot lijken te nemen op het einde van de Belgische staat. Bovendien gaf Leterme’s nachtelijke bezoek aan de koning een duistere kracht aan deze aflevering van het Belgische drama, dat voor de gewone toeschouwer al wat gewoontjes begon te worden.

Leterme’s onvermoede dramatische talent miste zijn uitwerking niet. De mannen en vrouwen die elkaar dertien maanden lang het bloed onder de nagels hadden weggetrokken, leken warempel geschokt. De Franstaligen bepleitten zelfs unaniem dat Leterme zou moeten voortregeren, want ze waren toch best goed bezig. Maar vooralsnog laat de zwijgende Leterme het woord aan zijn partijgenoten die zeggen dat hij genoeg heeft gedaan, en dat de Franstaligen nu zelf maar eens hun tanden stuk moeten bijten op de Belgische knoop.

Die woorden over het einde van het federale overlegmodel waren niet alleen een treurige conclusie, ze bieden ook een laatste politieke opening. Als het op federaal niveau niet meer lukt, dan is er misschien een uitweg op het niveau van de deelstaten. Juist dat was het spoor dat Leterme de laatste dagen had willen volgen. De eerste ministers van Vlaanderen, Wallonië en het Brusselse gewest, die tot nog toe buiten het slagveld zijn gebleven, werd gevraagd een ’dialoog’ te beginnen. Zij dragen nog niet de littekens die de voornaamste politieke leiders elkaar hebben toegebracht in dertien maanden vruchteloos onderhandelen.

Die regionale premiers leken er wel oren naar te hebben, maar die van Wallonië en Brussel besloten dat ze ook de Franstalige liberale leider Didier Reynders erbij willen hebben, iemand die al die dertien maanden mee heeft onderhandeld. Geen verse blik dus. Voor Leterme was deze verrassing een van de laatste druppels.

Bij koning Albert vond het idee toch weerklank. Hij ontbood vandaag de eerste ministers van de deelstaten (ook van de piepkleine Duitstalige gemeenschap) als eersten op het paleis. Het gebruikelijke politiek bezoek komt pas later aan de beurt. Het paleis lijkt zo het primaat van de deelstaten te erkennen. Dat is een hele stap voor de koning die vaak de laatste echte Belg wordt genoemd.