El baño del Papa / Arme pampa hoopt op meer dan de paus kan brengen

De Uruguayaanse cinema kreeg vijf jaar geleden een nieuwe impuls toen de jonge filmmakers (de inmiddels overleden) Juan Pablo Rebella en Pablo Stoll via het filmfestival in Rotterdam de festivalmarkt veroverden met hun debuutfilm ’25 Watts’.

Een paar jaar later veroverden ze Cannes met het even droogkomische ’Whisky’. Deze lichtvoetige films over stilstaande levens in Montevideo bleken eerder opwekkend dan treurig. De makers betoonden zich in interviews schatplichtig aan Jim Jarmusch en Aki Kaurismaki, regisseurs die een landerige filmstijl paren aan een droogkomische inborst.

Het al even doodgemoedereerde ’El baño del Papa’ (Het toilet van de paus), het speelfilmdebuut van de Uruguayaanse cameraman Carlone en nieuwkomer Fernandez oogt echter eerder verwant aan de Italiaanse neorealisten, al wordt ook hier de schrijnende armoede en werkeloosheid niet pathetisch maar laconiek opgediend. Verschil is dat in deze film de filmstijl onopvallender en beweeglijker is en dat de politiek een grotere rol draagt in de ellende.

Plaats van handeling is het dorpje Melo, anno 1988, vlakbij de grens met Brazilië. Veel van de dorpelingen houden zich in leven met het per fiets smokkelen van etenswaar en batterijen. Corrupte douaniers zitten hen soms op de hielen maar als ze in plaats van over de weg over de pampa hobbelen worden de smokkelaars met rust gelaten.

Hoop gloort aan de horizon want de paus komt op bezoek en op tv worden bussen vol gelovige Brazilianen voorspeld. De een waagt zich aan massale inkoop van worsten, de ander slaat aan het bakken. Smokkelaar Beto denkt het beste commerciële idee te hebben: hij bouwt een nieuw toilet naast zijn huis. Het spaargeld van zijn gelovige vrouw, die er eigenlijk helemaal geen been in ziet om uit de komst van de paus een slaatje te slaan, wordt tot de laatste munt geïnvesteerd.

Dat achter de pausmobiel uiteindelijk geen bussen vol hongerige Brazilianen zullen opduiken laat zich raden. Tegen de tijd dat de paus in zijn toespraak meldt dat werk niet zaligmakend is, is dat ook best een schandaal, gezien de toestand van zijn toehoorders. Bijten of schrijnen doet ’El baño del Papa’ echter niet, daar is de film te lichtvoetig voor. Een neorealistische zedenschets zou je het kunnen noemen, een film met oog voor politieke onrechtvaardigheid maar ook voor de menselijke onnozelheid die deze mede in de hand werkt en de veerkracht waarmee ze bestreden wordt. Wereldcinema volgens het boekje eigenlijk. Ook dankzij de prachtig in beeld gebrachte Uruguayaanse pampa.

(Regie: Enrique Fernandez, Cesar Carlone. Met Jose Arce, Hugo Bladamuro. In 5 filmtheaters)

Bekijk trailer