Een lege kerk verdient een tweede kans als religieus erfgoed

Burgers komen vaak pas in actie als zij in bijna tastbare vorm met de gevolgen van eerder genomen beslissingen worden geconfronteerd. Meestal dus als het te laat is, zoals de vele actievoerders hebben mogen ervaren, toen ze op de valreep in het geweer kwamen tegen het kappen van de Anne Frankboom. Pas na het voeren van een rechtszaak en het ontketenen van wereldwijde publiciteit bleek het mogelijk de boom vooralsnog voor de ondergang te behoeden.

Op soortgelijke wijze worden in ons land duizenden religieuze erfgoederen met de ondergang bedreigd, zoals kerken, kloosters, abdijen, kapellen, synagogen en moskeeën met hun vaak prachtige meubilair, glas-in-loodramen en muurschilderingen. En niet te vergeten, de vaak bijbehorende begraafplaatsen en kloostertuinen. Steeds meer kerken en kloosters sluiten noodgedwongen hun deuren. Zij kunnen het onderhoud niet bekostigen. Voor monumentale kerken kan met behulp van overheidssubsidie en dan nog vaak moeizaam nog wel een min of meer bevredigende nieuwe bestemming worden gevonden, maar voor niet beschermde gebouwen is de slopershamer meestal een reëler perspectief.

Jammer dan, is een mogelijke reactie. Waar niets is verliest de keizer zijn recht. Maar precies als met de Anne Frankboom blijken veel burgers daar op het uur U een slagje anders over te denken, onder wie velen die op zichzelf weinig op hebben met geloof of kerksheid, maar die het wel betreuren als kerkelijke gebouwen als beeldbepalend element in dorp of stad verloren gaan. Zo bezien is het de moeite waard dat Pieter van Vollenhoven gisteren namens de gelijknamige stichting het Jaar van het Religieus Erfgoed heeft ingeluid. Het is een positief te waarderen poging om lege kerken een tweede kans te geven, dit keer als religieus erfgoed.

Waar dergelijke initiatieven toe kunnen leiden stond gisteren fraai beschreven in een reportage in De Verdieping. Over een kerkje in het Oostgroningse Garsthuizen dat er nu nog treurig bijstaat. Maar dat dankzij de de inzet van dorpsbewoners en steun van de Stichting Oude Groninger Kerken en de EU dit jaar gerestaureerd wordt. Eind 2009 heropent de kerk haar deuren als leer-werkrestaurant, met Groningse streekproducten op het menu.

Voor sommige christenen is het misschien even slikken, een kerk als restaurant. Daar staat tegenover dat de restauratie met veel respect geschiedt voor het erfgoed. En als monument zal het hoe dan ook getuigenis blijven afleggen van zijn verleden en zo de mens aan het denken zetten.