Automobilist krijgt te veel eer bij behoud van open landschap

Vanuit de auto vindt de Zeeuwse commissaris van de koningin Karla Peijs het zicht op Zeeland het mooist als ze via Bergen op Zoom haar provincie inrijdt. Haar –net vertrokken –collega uit Friesland, Ed Nijpels, is weer helemaal thuis als hij over de A6 dwars door het Tjeukemeer, Friesland binnenkomt.

Het behoud van deze twee vergezichten blijft ook in de toekomst vermoedelijk in handen van provincies en gemeenten. Het ministerie van Vrom heeft een voorlopige lijst opgesteld van zogenoemde snelwegpanorama’s. Daarop staan negen plekken die, gezien vanaf de snelweg, zozeer de moeite waard zijn dat ze nationale bescherming verdienen. Zeeland en Friesland ontbreken op die lijst.

Daar hoeven ze niet rouwig om te zijn. De gemeente Woerden ervoer dit voorjaar hoe lastig het is als het grondgebied niet alleen is aangemerkt als Nationaal Landschap, maar als de snelweg door de gemeente ook nog eens een fantastisch panorama biedt op de omgeving. Woerden wilde windmolens bouwen, maar minister Cramer (ruimtelijke ordening en milieu) zei gek genoeg dat ze daar niet voor voelde – ook niet omdat windturbines het uitzicht van de automobilist op het fraaie polderlandschap bij Woerden zouden belemmeren.

Bij het bepalen van de nationale snelwegpanorama’s komt het perspectief in de ruimtelijke ordening helemaal bij de autorijder te liggen. Zijn of haar uitzicht vormt het uitgangspunt bij de keuze van de locaties. De directie van Landschapsbeheer Nederland is daar blij om. Ze juichte gisteren in deze krant dat er ’vanuit Den Haag eindelijk het signaal komt dat de automobilist recht heeft op een echte landschapsbeleving’. Dat gaat veel te ver. De autorijder heeft geen recht op een snelweg en al helemaal niet op een mooi uitzicht vanuit zijn auto.

De medewerkers van Landschapsbeheer hebben op een ander punt wel gelijk. Ze stellen vast dat veel Nederlanders het landschap alleen nog maar vanuit de auto ervaren. Het is triest maar waar: de snelweg is de intensiefst bezochte openbare ruimte. Omgerekend zitten Nederlanders jaarlijks gemiddeld twee weken op de weg. Er is daarom best wat voor te zeggen eens te kijken wat die automobilist onderweg zoal kan beleven. En het is alleszins gerechtvaardigd in dat panorama samenhang te brengen, en te zorgen voor variatie. Nu liggen verrommeling en eenvormigheid in de vorm van bedrijventerreinen, op de loer.

Behoud en bescherming van karakteristiek (open) landschap zijn van levensbelang. Maar het is te veel eer de automobilist daarbij als uitgangspunt te nemen.