Het verhaal van Mohammed B. in ’Hemel boven Holland’

Alweer enkele jaren geleden maakte Gaspar Noé ’Irrévèrsible’, een film over een verkrachting waarbij hij het verhaal in omgekeerde chronologie opdiende. De film begon met de wraak op de verkrachter, en eindigde in de vooravond toen er nog niets aan de hand was. Een zwangere vrouw ligt in het park en leest een boek. Een zomeravond, spelende kinderen, de wereld is goed.

Dat paradijs treffen we niet aan in de bekroonde korte film ’Hemel boven Holland’ waarin de net aan de Hoge School voor de Kunsten Utrecht afgestudeerde Rolf van Eijk (1983) ook van einde naar begin het verhaal vertelt van Mohammed B. Maar ook in deze film is het laatste beeld een plein waar kinderen spelen. En ook nu komt de onomkeerbaarheid van wat er nog zal gaan gebeuren des te harder aan.

Van Eijk begint zijn korte film met een opname van de wolken en daarna vijf schoten op een geluidsband. Het beeld blijft zwart. Het volgende fragment filmt de ingehouden, afstandelijke camera een jonge man met baard, in traditionele kleding, die staat te wachten op een straathoek. Een fietser passeert. Andere scènes volgen. We zien de man bozig op bezoek bij zijn vader en zusjes. In de auto vraagt hij plotsklaps aan een vriend of hij gelukkig is. Hij zit een bijeenkomst voor in een flat.

Zonder baard en in gewone kleren zien we hem op straat een andere man volgen die wel traditioneel islamitisch gekleed gaat. Hij zit met het hoofd in z’n handen in het ziekenhuis naast het ziekbed van zijn moeder. Hij wordt te snel kwaad in een vergadering met afwijzende welzijnswerkers. Hij komt horkerig op sollicitatiegesprek in het wijkcentrum. We zien hem in de keuken bij zijn moeder die hem wat te eten geeft. En dan buiten met vrienden op een plein waar kinderen spelen. Tegen een van zijn vrienden gromt hij dat hij gestopt is met roken.

Het heeft allemaal niet veel om het lijf. De korte film laat de historie (9/11) buiten beschouwing en stipt alleen de bekende feiten aan. Toch is het sobere ’Hemel boven Holland’ een effectief en indrukwekkend verslag van de neergang van Mohammed B. van goed geïntegreerde Marokkaanse Nederlander naar fundamentalistische moordenaar. De film biedt geen suggesties over zijn ’duivelse ziel’, alleen maar de herkenbare feiten. Alleen daarin schuilt de mogelijkheid tot verandering.

(Hemel boven Holland is te zien op het Filmfestival in Rotterdam)