Herbestemming panden spaart het groen

De overheid weet amper hoeveel gebouwen en terreinen er leeg staan, maar intussen breiden steden en dorpen wel uit in het open landschap.

Er is geen gemeente in Nederland die een leegstandsregister bijhoudt, merkte Fons Asselbergs tot zijn ontsteltenis. De Rijksadviseur voor Cultureel Erfgoed heeft regionale welstandsorganisaties laten onderzoeken in hoeverre gemeenten en provincies op de hoogte zijn van lege terreinen, kerken, boerderijen, bunkers en kantoren. „Uiteindelijk zijn er in heel Nederland slechts 900 locaties waarvan ambtenaren officieel weet hebben”, meldde hij gisteren bij de presentatie van zijn rapport ’de Oude kaart van Nederland’.

Door die onwetendheid werd de Oude Kaart een vreemd geheel. Zo is Friesland rijk bezaaid met lege locaties. Volgens de rijksadviseur is dat puur te danken aan Peter Karstkarel, een historicus die zich interesseert voor monumentenzorg en cultuurlandschap, die toevallig in Friesland woont. Hij rondde onlangs een onderzoek af naar leegstand en herbestemming in die provincie. Asselbergs: „De meeste ondervraagden kwamen niet verder dan dat ze nog wel wat mensen met lijstjes kenden.”

Die 900 locaties zijn nog geen 15 procent van het totaal aan lege terreinen en panden, schat de scheidend rijksadviseur. Hij vergeleek de gegevens met de Nieuwe kaart van Nederland, een bestand waarop alle ruimtelijke plannen voor wonen, werken, recreatie en infrastructuur tot 2030 zijn aangegeven. Die nieuwe kaart vertoont maar liefst 7000 rode vlekken. Asselbergs: „Als je beide kaarten op elkaar legt, blijkt dat de nieuwe bouwlocaties vooral buiten de bebouwde kom liggen en nauwelijks overlappen met de op de oude kaart aangegeven leegstand.”

Bouwen in het buitengebied is vaak eenvoudiger en goedkoper, maar volgens Asselbergs groeit de ergernis over de verrommeling van het landschap. Ook in de architectuurnota, die het kabinet komende vrijdag presenteert, nemen herbestemming en herontwikkeling van oude panden een prominente plaats in.

Asselbergs: „Je kunt veel aanslagen op het landschap voorkomen en cultuurhistorische gebouwen behouden als je anticipeert op leegstand. Daarnaast is herbestemming ook een sociale opgave. Iedereen weet wat er gebeurt als een wijk meerdere dichtgetimmerde panden telt. Nietszeggende, banale gebieden kunnen een buurt verzieken.”

De gegevens van de Oude Kaart worden digitaal gemonteerd in een topografische kaart. Iedereen kan in de toekomst locaties toevoegen op de website www.oudekaartnederland.nl. Asselbergs: „Het moet een publieke zaak worden. Als een gemeente besluit om groen op te offeren voor een school, kunnen bewoners zeggen: er staat nog 37 hectare leeg in onze wijk, bouw eerst daar maar.”

Asselbergs pleit er in zijn advies voor om panden die langdurig leeg staan, fiscaal te belasten.