Bronislaw Geremek

Ergens in 1987, in een rokerige kelder in een Warschause kerk, had de illegale Poolse vredesbeweging Wolnosc i Pokoj (Vrijheid en Vrede) West-Europese vredesactivisten uitgenodigd.

Bronislaw Geremek, een van de leiders van de illegale vakbond Solidarnosc, kwam ook, maar niet om zoete broodjes te bakken. Het pacifisme was mede debet aan het ongeluk waarin Hitler Europa stortte, zei hij de geschokte activisten.

De historicus, oud-dissident, -minister en Europarlementariër, verongelukte zondag toen hij met zijn auto op de linker weghelft belandde en frontaal op een bus botste. Een tragisch einde, dat eigenlijk wel past bij het leven van deze even eigenzinnige als sympathieke dwarsligger.

Ternauwernood overleefde Geremek, zoon van een in Auschwitz omgebrachte rabbijn, de Tweede Wereldoorlog. Veel later zou Duitsland hem voor zijn grote Europese verdiensten onderscheiden met het Großes Verdienstkreuz mit Stern.

Geremek werd na de oorlog communist, maar bedankte voor het partijlidmaatschap in 1968, het jaar dat de Sovjets Tsjechoslowakije binnenvielen, en de Poolse partij zich verloor in een antisemitisch getinte zuiveringscampagne.

In 1980 was Geremek de genius achter de aansluiting van intellectuelen bij de arbeidersopstand van het vakverbond Solidariteit. Zijn adviseurschap voor vakbondsleider Lech Walesa kwam hem in 1981 te staan op een jaar gevangenschap. Als gematigde stuurde Geremek aan op een akkoord met het regime. Toen dat regime bedwongen was bleef Geremek, een internationaal gerespecteerde mediëvist, als liberaal actief in de politiek. Als minister van buitenlandse zaken bezorgde hij Polen in 1999 het Navo-lidmaatschap.

Vorig jaar kwam Geremek, inmiddels Europarlementariër, in botsing met premier Jaroslaw Kaczynski. Hij weigerde te voldoen aan de ’mensonterende’ eis aan bekleders van publieke functies, schriftelijk te verklaren dat hij nooit had samengewerkt met de Poolse geheime dienst.

Geremek is 76 jaar oud geworden.