Belastingparadijs uit de gratie

In Duitsland vindt een klopjacht plaats op mensen die de belasting ontduiken via rekeningen in Liechtenstein. De relatie tussen de twee landen staat onder druk.

In januari 2006 krijgt de Duitse inlichtingendienst DNB een anonieme e-mail van iemand die de codenaam ’Henry’ krijgt. Of de dienst geïnteresseerd is in een lijst met namen van personen en bedrijven met geheime bankrekeningen in Liechtenstein. De gegevens bevatten informatie over financiële tegoeden met een gezamenlijke waarde van 3,5 miljard euro bij de bank Liechtenstein Global Trust (LGT).

’Henry’ is de 42-jarige Liechtensteiner Heinrich Kieber. Zo staat hij althans bekend voordat hij de dvd met informatie aan de BND verkoopt. Tot 2002 werkt Kieber bij LGT, waar hij verantwoordelijk is voor het digitaliseren van de administratie. Zo heeft hij toegang tot werkelijk alle gegevens van de bank. Van de Duitse inlichtingendienst krijgt hij een nieuwe identiteit en bijna 5 miljoen euro voor de gegevens van 1400 belastingplichtigen, onder wie naar schatting tussen de 600 en 700 Duitsers. De gegevens van inwoners van andere landen wil de Duitse justitie best met desbetreffende landen delen.

De zaak komt twee weken geleden pas in het nieuws als de Duitse justitie met veel bombarie Klaus Zumwinkel, de inmiddels teruggetreden topman van Deutsche Post, in zijn villa in Keulen laat oppakken. Het machtsvertoon is een waarschuwing aan mogelijke andere belastingontduikers dat justitie hun gedrag niet meer accepteert.

Liechtenstein ziet in twee weken de rust in het land als sneeuw voor de zon verdwijnen. Een week na het bekend worden van de uitgelekte informatie, haalt kroonprins Alois van Liechtenstein hard uit naar Duitsland. Hij zegt het als ’een affront’ te zien dat Duitsland ’deze campagne is begonnen zonder eerst met ons het gesprek te zoeken’. Hij is van mening dat de Duitse belastingautoriteiten zich schuldig maken aan ’grootschalige heling’.

Die vraag is ook in Duitsland gerezen. Leden van de Bondsdag vragen zich openlijk af of bewijs dat gekocht is, wel als basis voor een vervolging kan dienen. De Berlijnse advocaten Ferdinand von Schirach en Christian Noll hebben een strafklacht ingediend tegen de Duitse regering en de BND wegens heling en ’kwade trouw’. „Nooit eerder in de geschiedenis van de Bondsrepubliek heeft een regering met een delictpleger gemene zaak gemaakt om 1000 burgers te kunnen vervolgen”, zegt Von Schirach.

Tot nu toe is dat echter geen probleem voor de Duitse justitie. Sinds de aanhouding van Zumwinkel zijn er zeker 125 huiszoekingen gedaan, hebben 91 mensen bekend de belasting te hebben ontdoken en hebben nog eens 71 zich vrijwillig gemeld bij de autoriteiten. Ruim 200 miljoen euro aan verborgen tegoeden zijn ontdekt en er is al voor 27,8 miljoen euro aan achterstallige belastingen en boetes geïnd. Er zou ook al een tweede bank in het onderzoek zijn betrokken, een dochter in Liechtenstein van de Zwitserse bank Vontobel. Ook enkele Duitse banken komen in het vizier omdat zij hun klanten geadviseerd zouden hebben via rekeningen in Liechtenstein de belasting te ontduiken.

De acties hebben gewerkt als een inktvlek in Europa en daarbuiten. Na Duitsland zijn nu ook Groot-Brittannië, Frankrijk, Ierland, Zweden, Spanje, de Verenigde Staten, Australië en Nieuw-Zeeland onderzoeken begonnen naar mogelijke belastingontduiking via rekeningen in Liechtenstein. Van Groot-Brittannië is bekend dat ook dat land heeft betaald voor de informatie op de dvd. Andere landen, waaronder Nederland, verwachten dat de Duitse justitie zich bij hen zal melden als er gegevens van hun inwonders op de lijst voorkomen.

Staatssecretaris De Jager van financiën kondigt donderdag aan ’de duimschroeven bij Liechtenstein aan te draaien’ om meer openheid te krijgen over weggezette vermogens in het vorstendom. In 2006 kreeg de Belastingdienst 75.000 euro bijgeschreven uit Liechtenstein, uit de zogenoemde bronheffing. Dat is het gevolg van een zeer moeizaam bereikt compromis over de renteheffing op spaartegoeden.

Op 1 juli 2005 ging na jaren van touwtrekken de Europese richtlijn voor spaargeld in, waarin landen als Luxemburg, Zwitserland en ook Liechtenstein instemden met het heffen van belasting op spaartegoeden. Liechtenstein heft anoniem belasting over de rentebetalingen aan particuliere Nederlanders, en maakt vervolgens 75 procent van dat bedrag over aan Nederland. Zo is te berekenen dat het totaal aan Nederlands vermogen in Liechtenstein ongeveer 25 miljoen euro bedraagt.

Het is echter zeer onwaarschijnlijk dat daarmee al het vermogen wordt omvat dat in Liechtenstein is gestald. De bronheffing geldt alleen voor tegoeden van natuurlijke personen, en niet voor bijvoorbeeld stichtingen. Het opzetten en laten beheren van die stichtingen is waar Liechtenstein zich in specialiseert. De belastingen voor stichtingen zijn in het vorstendom laag. De relatief hoge beheerskosten zorgen ervoor dat het alleen voor zeer vermogende mensen aantrekkelijk is om via deze weg de belasting te ontwijken.

Liechtenstein verweert zich tegen alle druk met het argument dat het bankgeheim – het niet prijsgeven van gegevens van rekeningen – hier in het geding is. En het ministaatje is niet het enige land in Europa dat een dergelijk bankgeheim kent. Luxemburg en Zwitserland zijn de bekendste voorbeelden, maar ook België en Oostenrijk verdedigen nog altijd de privacy van hun bankklanten. Overigens worden in bijvoorbeeld Zwitserland op veel simpelere manieren de belasting ontdoken. De bronbelasting geldt slechts voor spaartegoeden, en niet voor dividend van aandelen. De vermogens die eerder rente kregen van de bank, zitten nu in aandelen en leveren belastingvrij dividend.

Maar Liechtenstein vormt met Andorra en Monaco wel de groep van ’niet-meewerkende belastingparadijzen’, een lijst die is samengesteld door de organisatie van rijke industrielanden, de Oeso. Dat is geen benijdenswaardige positie als je bedenkt dat bekende belastingparadijzen zoals de Bahama’s en de Kaaiman Eilanden al niet meer op die lijst voorkomen.

Duitsland en andere Europese landen lijken vastbesloten nu door te pakken met de belastingontduiking via het vorstendom. Donderdag tekende premier Otmar Hasler van Liechtenstein tegelijk met Zwitserland het akkoord van Schengen, de paspoortvrije zone in de Europese Unie. Zowel Liechtenstein als de EU heeft hiervan flinke voordelen. De EU zit niet langer met een ingesloten eiland op het Europese continent, en voor Liechtenstein wordt het makkelijker om de vele forenzen uit de omringende landen tot de arbeidsmarkt te laten toestromen.

De toetreding van Liechtenstein moet echter nog wel geratificeerd worden door de verschillende Europese parlementen, liet Bondskanselier Angela Merkel haar collega Hasler vorige week weten. Daar zou nog wel eens de vraag kunnen worden gesteld hoe het met de onderhandelingen over nieuwe belastingverdragen staat, aldus Merkel. De druk op Liechtenstein neemt voorlopig alleen nog maar toe.