Barroso tracht Turken op EU-spoor te krijgen

Brussel probeert Turkije weer op de weg naar Europa te krijgen. Maar dat land ligt nog met zichzelf in een knoop. Europa is bijna vergeten.

„Turkije moet Europa laten zien wat Europa te winnen heeft bij Turks lidmaatschap”, zei voorzitter Barroso van de Europese Commissie, vlak voor zijn bezoek aan Ankara en Istanbul deze week. Zelf is Barroso er allang van overtuigd dat Turkije bij de EU hoort. Maar, zei hij in een toespraak tot het Turkse parlement, uitbreiding van de EU gaat altijd gepaard met veel meningsverschillen in Europa. „Wees niet verrast als u verschillende meningen hoort. De discussie zal voortgaan tot het einde van het toetredingsproces, en zelfs nog daarna. Turkije moet daar niet bang voor zijn.”

Met zulke aanmoedigingen probeerde Barroso de Turken weer op de weg naar de EU te krijgen. Turkije is zo verwikkeld in conflicten over het wezen van de Turkse staat, dat de Europese droom al bijna vergeten is.

Barroso probeerde zich afzijdig te houden van die binnenlandse kwesties. Maar hij kon het niet laten te zeggen dat het toch niet ’normaal’ is dat het Turkse Constitutionele Hof moet oordelen of de democratisch gekozen premier en president en tientallen anderen in de regeringspartij voor vijf jaar uit de politiek moeten worden gezet. Ook wilde Barroso geen oordeel vellen of hoofddoekjes toegestaan moeten zijn op de Turkse universiteiten, want daar heeft Europa geen richtlijnen voor. Europa biedt wel een ’anker’ voor zulke discussies en dat is, zei hij, dat „de vrije keuze van iedere vrouw gegarandeerd moet zijn”.

Tweeënhalf jaar geleden kreeg Turkije, onder Nederlands EU-voorzitterschap, toestemming om te beginnen aan de diepgaande onderhandelingen over wat het land allemaal moet doen voor het lidmaatschap. Enthousiast stuurde Turkije in het eerste jaar maar liefst tweeduizend ambtenaren naar Brussel om te horen wat er moet gebeuren. Toen kwam er de klad in.

De weigering van Turkije om schepen en vliegtuigen uit EU-lid Cyprus binnen te laten, was voor de EU-landen reden voor een gedeeltelijke bevriezing van de onderhandelingen. Bovendien werd de sfeer vergald door processen in Turkije tegen mensen die de ’Turksheid’ zouden hebben beledigd. De Armeens-Turkse journalist Hrant Dink werd na zijn veroordeling wegens zo’n ’belediging’ zelfs vermoord als ’landverrader’.

Ondanks de Turkse woelingen, dagen er nu kansen op toenadering tussen de EU en Turkije. Op Cyprus hebben de Grieks-Cyprioten een nieuwe president gekozen die echt van plan lijkt te zijn het verdeelde eiland te herenigen. De leider van het Turkse deel bracht gisteren voor het eerst een verrassingsbezoek aan zijn Griekse buur.

In Turkije zelf ligt er een wetsvoorstel om het moeilijker te maken om iemand te veroordelen wegens belediging van de Turkse natie. „Afschaffing van het artikel was beter geweest, maar gezien het politieke krachtenveld is dit het hoogst haalbare”, zegt europarlementariër Joost Lagendijk (GroenLinks). Als voorzitter van de Turkije-delegatie van het Europees Parlement volgt hij de discussie op de voet. Hij verwacht dat de oppositie in Turkije alles in het werk zal stellen om te voorkomen dat de wet wordt afgezwakt. Ook zullen nationalistische rechters en aanklagers zich niet zo makkelijk gewonnen geven, verwacht Lagendijk. „Laten we hopen dat er geen ander wetsartikel wordt gevonden om kritische geluiden te smoren.”

Europese tegenstanders van Turks EU-lidmaatschap kunnen voorlopig achteroverleunen. Het slagveld ligt nog steeds in Turkije zelf.