Met een tang de dop te lijf

Op een ingezonden brief over schroefdoppen in Trouw kwam een stroom reacties. Gepruts met onwillige verpakkingen is voor velen een dagelijkse ergernis.

Gisela Bosman uit Heeze heeft in haar keukenla standaard een waterpomptang, schroevendraaier, hamer en extra stevige schaar liggen. Zij gebruikt het gereedschap om ’verpakkingen te trotseren’ zo schrijft ze aan Trouw. Bosman was één van de vele lezers die reageerden op de ingezonden brief van Nico Cuppen deze week, over schroefdoppen van melkpakken die moeilijk opengaan.

Het lijkt een luxeprobleem, maar de strijd om onwillige verpakkingen te openen is voor veel mensen een dagelijks terugkerende ergernis. „Het is toch van de gekke dat iedereen het als gegeven accepteert dat bepaalde verpakkingen nauwelijks opengaan”, zegt Cuppen aan de telefoon. „De doppen zijn te ondiep om fatsoenlijk vast te pakken. Ik moet een waterpomptang gebruiken om ze open te krijgen.”

De ergernis over verpakkingen is wijdverbreid in Nederland. Het onderwerp veroorzaakte in het consumentenprogramma Kassa vorig jaar ook veel reuring. Kassa stelde toen met hulp van duizenden kijkers een top-5 samen van meest ergerlijke verpakkingen (zie box).

De verpakkingsindustrie neemt ’het probleem’ uiterst serieus. Het Nederlands Verpakkings Centrum (NVC) heeft daarom bijna twee jaar geleden aan de universiteit van Twente een leerstoel opgezet voor verpakkingsontwerp, die mede gefinancierd wordt door elf bedrijven. Roland ten Klooster bekleedt de leerstoel, de enige in Europa die integraal met verpakken bezig is. Ten Klooster: „Er gaat veel mis bij bedrijven als het om verpakken gaat. Iedereen die werkt met verpakken heeft een andere achtergrond, zoals logistiek, werktuigbouw of grafisch ontwerpen.”

Volgens Ten Klooster opent iedere Nederlander per dag zeven verpakkingen. Iedere seconde gaan er 25.000 verpakkingen open in de Europese Unie. De Nederlandse industrie besteedt jaarlijks 3,5 miljard euro aan verpakkingen en aanverwante materialen.

Bij het ontwikkelen van die verpakkingen komen verschillende kennisterreinen samen, wat het complex maakt. Een producent die een zuiveldrank met vruchten in een plastic flesje wil verpakken, moet rekening houden met microbiologie, chemische reacties en stapelbaarheid van het flesje, dat bovendien sterk genoeg moet zijn. Het moet passen op pallets en in rolcontainers en het flesje moet voldoen aan wetgeving en regels.

Het is erg lastig ervoor te zorgen dat het ontwerp van de verpakking daarnaast ook nog ergonomisch is, weet Ten Klooster uit eigen ervaring. „Het is bijna niet mogelijk een verpakking zo te ontwerpen dat iedereen deze meteen begrijpt. Op de universiteit probeer ik modellen te ontwikkelen om inzicht te krijgen hoe mensen met verpakkingen omgaan. Het is interessant om te zien dat bijna iedere verpakking op wel zes verschillende manieren wordt vastgepakt. Er zijn verschillen in de manieren van kracht uitoefenen en ze zijn vaak anders dan de ontwerper dacht.”

Uit een Engels onderzoek blijkt dat ouderen bij het openen meer kracht uitoefenen op bijvoorbeeld de schroefdop van een petfles dan jongeren. Het vermoeden is dat oudere mensen beginnen met harder knijpen, omdat ze verwachten de fles niet open te krijgen. De dop vervormt door het knijpen en is vervolgens nog moeilijker open te krijgen. Jongeren op hun beurt blijken bij het openen en vastpakken van verpakkingen meer met hun duim te werken. Ze zijn bijvoorbeeld door het vele sms’en gewend hun duim veel te gebruiken.

Vanuit de industrie is er dus langzaam maar zeker meer aandacht voor gebruikersvriendelijke verpakkingen. Toch blijven veel producenten vooral kijken naar transport (de verpakking moet heel blijven) en kosten, vindt product-ergonoom Carien Stephan.

„Misschien is de consument niet veeleisend genoeg”, zegt Michael Nieuwesteeg, directeur van het Nederlands Verpakkings Centrum. Het NVC vertegenwoordigt de verpakkingsdustrie. „Goed verpakken houdt in dat een pak goed dicht blijft. De consument mag echter ook verwachten dat de verpakking probleemloos opengaat als hij of zij de inhoud wil consumeren.” De industrie heeft een internationale werkgroep ingesteld, die de komende jaren meer gebruikersvriendelijke verpakkingen gaat ontwikkelen en uitvoeren. De nadruk ligt daarbij op het ontwerpen van verpakkingen waar ook ouderen, blinden, kinderen en mensen met beperkte kracht in de handen mee om kunnen gaan. Het NVC werkt in dit verband nauw samen met Japan, waar bijvoorbeeld de hoeveelheid alcohol in braille op bierblikjes staat.

De gewraakte schroefdoppen, die veel Trouwlezers in de pen deden klimmen, doken een paar weken geleden op bij filialen van Albert Heijn. Het supermarktconcern herkent de klachten. Een woordvoerster: „De schroefdop is op de pakken gekomen uit het oogpunt van hygiëne. De pakken zijn nu hersluitbaar en kunnen na opening plat in de koelkast liggen. Wij koppelen de klachten terug naar de producent van de pakken en blijven werken aan verbetering. Zeker met de vergrijzing zullen producenten steeds makkelijker hanteerbare producten moeten maken.”

De Katholieke Ouderenbond, met 300.000 leden de grootste van Nederland, dringt al jaren aan op meer gebruikersvriendelijke verpakkingen. Arno Heltzel van de bond: „De verpakkingsellende is al lang een probleem voor ouderen. Een oplossing ligt niet voor de hand, omdat bij het verpakken van producten belangen botsen. De waren moet volgens allerlei hygiënische richtlijnen verpakt worden. Dat is moeilijk te combineren met makkelijk te openen verpakkingen.” De ’verpakkingsellende’ zoals Heltzel het noemt, daagt echter ook uit tot inventieve oplossingen. Mensen bedenken hun eigen potopeners en schroefdopopeners. Toch zou Heltzel graag zien dat de verpakkingsindustrie zo’n zelfde inventiviteit en creativiteit aan de dag legt. „Het is niet alleen een probleem voor ouderen”, vindt Heltzel. „Jonge mensen hebben net zo goed moeite. Alleen is het probleem voor ouderen groter, omdat zij vaak minder kracht in de handen hebben.”

Enkele briefschrijvers die reageerden op de klacht van Nico Cuppen, maken zich zorgen over de milieubelasting van het verpakkingsmateriaal. Volgens verpakkingsdeskundige Ten Klooster wordt 65 procent van het totale gewicht van al het verpakkingsmateriaal in Nederland gerecycled.

„Het verpakkingsmateriaal dat wordt weggegooid, is qua milieubelasting vele malen kleiner dan producten die worden verspild. Vijf miljard euro aan producten per jaar komt niet aan, raakt beschadigd, wordt weggegooid, raakt beschimmeld of is over de datum.