Hoogleraar: Schaf minimumloon af

Schaf het minimumloon af. Het draagt niet bij aan een gelijker verdeling van het inkomen tussen rijk en arm. Mensen met toch al lage kansen op een baan worden er helemaal door van de arbeidsmarkt buitengesloten. Dat stelt hoogleraar openbare financiën en economisch beleid Bas Jacobs.

Iedere euro die de overheid nu extra wil herverdelen kost de samenleving ongeveer 50 cent, zegt Jacobs. Dat komt door de sterke reacties van mensen op belastingmaatregelen. Werknemers zien er bijvoorbeeld van af meer te gaan werken omdat dat te weinig oplevert.

Om de kosten van herverdeling te verlagen moet de overheid volgens Jacobs alle nivellerende maatregelen via de belastingen en premies op arbeid organiseren, en niet via het minimumloon.

’Nivellering kost te veel geld’

Sociaal-economische gelijkheid heeft een veel te hoge prijs, stelt hoogleraar Bas Jacobs. Het pakket maatregelen dat hij voorstelt zal voor Den Haag een stap te ver zijn.

De manier waarop de overheid inkomsten herverdeelt kan veel efficiënter. Nu kost iedere euro die de overheid extra wil herverdelen de samenleving 50 eurocent, terwijl veel maatregelen niet efficiënt en ook niet rechtvaardig zijn. Sociaal-economische gelijkheid heeft daardoor een veel te hoge prijs, zo stelt prof. dr. Bas Jacobs in zijn oratie ’De prijs van gelijkheid’. Jacobs sprak zijn rede gisteren uit bij het aanvaarden van het bijzonder hoogleraarschap Openbare financiën en economisch beleid aan de Rotterdamse Erasmus universiteit.

De overheid kan om veel verschillende redenen besluiten welvaartsverschillen tussen mensen te verkleinen, maar die afweging is aan politici. Economen kunnen slechts aangeven wat de kosten zijn van een gelijke verdeling, stelt Jacobs. Hij houdt daarbij vooral rekening met gedragsreacties van mensen op maatregelen. Mensen gaan minder werken, hun best doen, ondernemen, leren en sparen als gevolg van het ingrijpen door de staat. Dat zorgt voor een lagere economische groei, en zo tot welvaartsverlies voor de totale samenleving.

Hoe moet de overheid inkomensherverdeling dán efficiënt aanpakken? Jacobs geeft drie vuistregels. Ten eerste moet alle herverdeling via de belastingen en premies op arbeid lopen. Subsidies en regulering zijn alleen zinvol als ze goederen subsidiëren die aansluiten bij werk en vrije tijd. Als voorbeeld noemt Jacobs kinderopvang en onderwijs (die het arbeidsaanbod vergroten), of belasting op alcohol en vliegtickets (die feitelijk vrije tijd belasten). Het derde principe is dat de overheid niet ingrijpt in marktprijzen, zoals bij het minimumloon of de maximum huurprijs. Omdat de prijs in dat geval niet langer de werkelijke waarde van een goed of dienst weergeeft zal de uitkomst nooit efficiënt zijn.

Jacobs veegt de vloer aan met maatregelen als de hypotheekrenteaftrek en fiscale subsidies voor pensioenen. Alleen het afschaffen van deze twee maatregelen kan al leiden tot een belastingverlaging van alle schijven met tien procentpunt. Ook het hoger onderwijs zou minder gesubsidieerd moeten worden, als dat gericht is op herverdeling van inkomen. Overscholing is inefficiënt en dat erodeert de belastingbasis, aldus Jacobs.

Het hele pakket maatregelen dat Jacobs voorstelt is veel te radicaal om politiek geaccepteerd te worden, stelt hij zelf aan het eind van zijn oratie. Het afschaffen van de levensloopregeling, hypotheekrenteaftrek, minimumloon, een maximaal toptarief van 45 procent, een zwaardere belasting van kapitaalinkomen en hervorming van de vennootschapsbelasting lijken inderdaad zo beladen dat Den Haag er met een boog omheen zal lopen.

Hoe de regels voor optimale herverdeling moeten veranderen als rekening wordt gehouden met de politieke gevoeligheden is voor Jacobs dan ook een open vraag. „De wetenschap is daarvoor nog onvoldoende voortgeschreden.”

Reactie bij artikel ‘Hoogleraar: schaf minimumloon af’

Het artikel in Trouw van 27 mei wekt de suggestie alsof ik de inkomens van laagbetaalden zou willen verlagen door afschaffing van het minimumloon. Maar ik heb nooit bepleit om het lot van de laagbetaalden te verslechteren.

Nagelaten is te vermelden dat ik alleen het minimumloon zou willen verlagen in combinatie met belastingverlaging voor laagbetaalden. De laagbetaalden zijn beter af als het minimumloon zakt en ze zoveel minder belasting hoeven te betalen, dat hun netto inkomen minimaal gelijk blijft of zelfs toeneemt.

De reden is dat bij een lager minimumloon de loonkosten dalen en de werkgelegenheid voor laagbetaalden toeneemt. De belastingverlaging verdient zichzelf bovendien grotendeels terug omdat meer mensen werken, de afhankelijkheid van uitkeringen afneemt en zwart werken minder aantrekkelijk wordt. Met een lager minimumloon in combinatie met lagere belastingen voor de laagste inkomens waardoor hun netto inkomen minimaal gelijk blijft, zijn de laagbetaalden beter af, niet slechter. Laagbetaalden hebben of meer werk, of meer inkomen, of meer van beide.

Bas Jacobs

Hoogleraar economie en overheidsfinanciën aan de Erasmus Universiteit Rotterdam