oudere ambtenaren / ’Wij willen niet weggezet worden’

Een aantal ministeries kent er inmiddels één: een netwerk voor oudere ambtenaren. De ’Grijze Leeuwen’ (Binnenlandse Zaken) of ’Experienced’ (VWS) zijn bijvoorbeeld van die clubs voor ambtenaren tussen de 50 en 65 jaar, die hun tijd niet in een ’vastgeroest’ stramien willen uitzitten, maar hun werk tot aan het pensioen dynamisch wensen te houden.

„Het gemak waarmee onze collega’s op hun 57ste met pensioen konden gaan, wekte irritatie”, zegt Hans van ’t Nedereind (59), ambtenaar bij VWS. Hij doelt op de zogenoemde Remkes-regeling uit 2004/2005, waarbij ambtenaren van 57 jaar en ouder konden vertrekken met behoud van 70 procent van hun salaris tot aan het pensioen. De regeling was bedoeld om het ambtenarenapparaat in te krimpen. „Alsof wij met jaren werkervaring zomaar te vervangen zijn.”

Pijnlijker is het voor oudere ambtenaren nog als hun gepensioneerde collega helemaal niet vervangen wordt. De taken die blijven liggen, worden verdeeld onder collega’s. Corsmas Goemans (55), beleidsmedewerker bij Binnenlandse Zaken: „Het is nu eenmaal makkelijker om een vacature te schrappen dan iemand te ontslaan.”

De mentaliteit dat ambtenaren van halverwege de vijftig elkaar vragen ’hoe lang ze nog moeten’, moet veranderen, vindt Derk van Oosterzee (61), die ruim een half jaar geleden mede het initiatief nam voor het netwerk van Grijze Leeuwen. „Natuurlijk houd je altijd mensen die met een lang gezicht de dagen aftellen. Maar er zijn er gelukkig ook bij die nog willen leren.”

Ouderen willen graag in contact staan met jonge collega’s. Niet alleen om hun eigen kennis over te dragen, maar ook om van die jongeren weer te leren. „Wij zijn van de tijd van de typkamer en het carbonpapier, jongeren kunnen multitasken”, zegt Goemans. „Zij zien heel andere dingen dan wij. Dat houdt ons scherp.”

Leergierige ouderen kunnen bovendien via de rijksoverheid nieuwe diploma’s halen. Er loopt binnen alle departementen een proefproject waarbij (lagere) ambtenaren gemakkelijk examens kunnen doen op de Haagse Hogeschool. Hierbij wordt gemeten hoeveel werkervaring en kennis zij hebben opgedaan in het vrijwilligerswerk, school- en clubbesturen of andere nevenactiviteiten. Zij krijgen dan een vrijstelling voor die opgedane kennis, en kunnen de opleiding sneller afronden. Dat geeft hen meer carrièreperspectief. Het idee is afkomstig van VWS-ouderenclub Experienced.

Plannen om het werk voor oudere, ervaren ambtenaren aantrekkelijk te houden, komen bijna allemaal van ’onderop’, zegt Van Oosterzee. Op het topniveau van het ministerie bestaat nauwelijks het idee dat de vergrijzing een acuut personeelsprobleem oplevert. Er is voor de Grijze Leeuwen op Binnenlandse Zaken wel een potje vrijgemaakt, maar te veel tijd mag Van Oosterzee van zijn directeur niet kwijt zijn aan het netwerk.

Maar hij voelt zich door zijn leeftijdgenoten gesteund. Veertien procent van zijn collega’s op het ministerie is tussen de 55 en 65 jaar, grofweg 250 ambtenaren. „In ieder geval dertig van hen zitten bij de Grijze Leeuwen. Dat zijn allemaal mensen die nog door willen met hun werk.”

Waarom initieert de top van de rijksoverheid zelf geen projecten voor ouderenparticipatie, terwijl dit juist een speerpunt is van het kabinet? „Een personeelstekort zoals dat in veel andere sectoren geldt, kent de rijksoverheid minder”, zegt Lian Mares, adviseur voor personeelszaken van binnenlandse zaken.

Ook ouderen moeten nu emanciperen, vinden de ambtenaren. Van ’t Nedereind: „Wij willen niet zomaar weggezet worden. Bovendien doet de organisatie zich tekort als ze het talent van ervaren mensen niet gebruiken. Zij hebben soms meer lef dan jongeren die hun carrière nog moeten maken. Zo durf ik bij VWS eerder een project op te pakken dat misschien niet goed afloopt. Dat zal op mijn carrière niet direct van invloed zijn, en met mijn ervaring durf ik het ook aan.”