ephimenco / Actiejournalistiek

Begin juni 1993 werd op instigatie van Radio 3 een nationale actie tegen vreemdelinghaat en onverdraagzaamheid in Duitsland gestart. De briefkaartenactie ’Ik ben woedend’, naar aanleiding van een brandstichting in Solingen, droeg op het eerste gezicht alle kenmerken van goede bedoelingen. Maar na enige reflectie werd duidelijk dat daarachter dubieuze sentimenten verborgen gingen, in dit geval anti-Duitse ressentimenten en arrogante betweterij jegens een soeverein buurland.

Wat mij het meest frappeerde was niet zozeer de ambivalente boodschap, maar de brede medewerking van tal van instanties aan een omstreden particuliereninitiatief. De briefkaarten werden bijna overal gedistribueerd: postkantoor, boekenwinkels, supermarkt.

Maar pas schokkend vond ik dat ook kwaliteitskranten actief participeerden. Zo boden Trouw en andere bladen van de Perscombinatie ongevraagd de briefkaarten aan hun lezers aan. Als journalist, maar ook als afnemer van het nieuws, vond ik dit ongehoord: een krant die zijn onafhankelijkheid en professionele ethiek wil waarborgen moet zich ver houden van actiejournalistiek.

Bijna 15 jaar na dato heeft Trouw, nu als enige Nederlandse krant, opnieuw zijn medewerking verleend aan een maatschappelijke actie met zware politieke connotaties. Dit keer geen ingesloten briefkaart maar een grondige verbouwing van de krant. De voorpagina, zeg maar de vitrine van het dagblad, is gisteren tegen betaling aan een groep particulieren afgestaan. Ik geef toe: het was gisterochtend even slikken.

Niet dat de tekst van de advertentie ‘Benoemen en Bouwen’ ethisch onverantwoord was. Bijna iedereen is voor meer verdraagzaamheid en vreedzaamheid tussen bevolkingsgroepen. Maar je kunt ook de expliciete roep om ’de verharding van het politieke en maatschappelijke debat’ tegen te gaan uitleggen als een poging tot (zelf)censuur, en daaraan moet een dagblad niet meewerken. De krant heeft tot taak te informeren en discussies te stimuleren door verschillende opinies ruimte te bieden.

Daarbij komt dat deze actie gezien zijn recente oorsprong een onmiskenbaar politieke signatuur draagt. Ze is allereerst gericht tegen één politieke partij (PVV) en zijn leider (Geert Wilders), hoewel niet in de advertentie met naam genoemd. Initiatiefnemer Doekle Terpstra liet er vanaf het begin van zijn opzet geen twijfel over bestaan: Wilders is Het Kwaad en moet worden gestopt. Op deze manier, geholpen door bekende Nederlanders en mijn eigen krant, wordt Wilders in staat gesteld het gehele debat en politieke gebeuren te domineren. Jammer.

Voor de rest heb ik grote twijfel over de capaciteit van de ondertekenaars om de problemen daadwerkelijk ’te benoemen’. Ze hebben daar in het verleden in ieder geval niet echt in uitgeblonken. Van Doekle Terpstra tot Geert Mak via Hans Dijkstal hebben we vooral beschuldigingen mogen horen tegen diegenen die aanzet gaven tot discussies over de islam of de multiculturele samenleving. En nu vraagt een witte elite van Boven-Nederland, die ver van de probleemwijken van Beneden-Nederland vertoeft, om het debat min of meer op slot te zetten.