derde wereld / Allerarmste komt er bekaaid af

De zes miljard euro die Nederland tussen 1998 en 2006 in Afrika heeft gestoken, is lang niet altijd ten goede gekomen aan de allerarmsten. Onderwijs en gezondheidzorg zijn weliswaar uitgebreid, maar op het vlak van inkomen en werk is te weinig gedaan, zeker voor de armen op het platteland.

Dat valt op te maken uit de evaluatie van het Nederlandse ontwikkelingsbeleid door het IOB, het onafhankelijk onderzoeksbureau van Buitenlandse Zaken.

Het IOB onderzocht de rechtstreekse steun van de Nederlandse overheid aan Afrikaanse landen. De vier miljard euro die in dezelfde periode via particuliere organisaties of instellingen zoals de Wereldbank en de VN naar Afrika ging, valt buiten het onderzoek.

Van de zes miljard euro is 1,1 miljard euro ten tijde van de ministers Herfkens (PvdA) en Van Ardenne (CDA) besteed aan schuldenreductie van Afrikaanse landen. „Dat is een aanzienlijk deel van de ontwikkelingsbegroting’’, stelt IOB-directeur Bram van Ojik. Alleen is niet vast te stellen of het doel van ontwikkelingshulp daarmee gediend was.

In de onderzoeksperiode heeft Nederland zich vooral ingespannen voor de zogeheten Millenniumdoelen van de Verenigde Naties, zoals onderwijs en gezondheidszorg. Die publieke sectoren zijn gegroeid, stellen de IOB-onderzoekers na raadpleging van vijfhonderd personen, ook in de ontwikkelingslanden. Maar de scholen puilen uit met leerlingen, in veel landen is een groot gebrek aan leraren en de kwaliteit van het onderwijs is vaak beneden de maat.

De sterke focus op de VN-Millenniumdoelen is bovendien ten koste gegaan van het scheppen van banen en inkomen. De IOB-onderzoekers stellen dat vooral het platteland er bekaaid van af is gekomen. Daarmee scharen ze zich aan de zijde van de Wereldbank en de Amerikaanse econoom en VN-adviseur Jeffrey Sachs. Die laatste stelde recent dat Nederlandse ministers het platteland hadden verwaarloosd. De Wereldbank heeft er in oktober nog zeer sterk voor gepleit om de verwaarloosde agrarische sector weer op de kaart te zetten.

Nederland krijgt overigens ook waardering. Zo wordt de aandacht voor het opbouwen van de rechtsstaat in ontwikkelingslanden goed beoordeeld.