Patiënt is gebaat bij vrije tarieven ziekenhuiszorg (opinie)

Vrije prijsvorming pakt positief uit in de ziekenhuiszorg. Meer vrije prijzen is dus een goede ontwikkeling.

Marktwerking in de zorg is een veelbesproken thema. En het krijgt zo nu en dan religieuze trekjes: je gelooft er in, of niet. Gepensioneerd internist Jeltje Windsma, lid van een PvdA-werkgroep over marktwerking in de zorg, toont zich een ongelovige (Trouw, 6 augustus). Vanuit dit fundamentalistisch ongeloof in marktwerking verwerpt zij de plannen van minister Klink om tot uitbreiding van vrije prijsvorming bij ziekenhuizen te komen. Maar marktwerking en vrije prijsvorming is niet hetzelfde; tijd om ook eens stil te staan bij de argumenten en de feiten.

Als econoom heb ik me altijd verbaasd over de geringe belangstelling binnen de zorg voor prijzen. Nog even los van de discussie over marktwerking: prijzen maken het mogelijk om keuzen te maken, om (zorg)aanbieders onderling te vergelijken. Dat geldt óók voor behandelingen in ziekenhuizen.

Prijzen zeggen iets over doelmatigheid. Als je efficiënt werkt, vertaalt dat zich in lagere prijzen. En als je de totale kosten van de gezondheidszorg in de hand wilt houden, helpt het als je weet wat bepaalde behandelingen kosten.

Tot 2005 werden ziekenhuizen niet ’afgerekend’ op de prijzen van hun producten. Geldende ziekenhuistarieven waren voor alle ziekenhuizen in Nederland grosso modo gelijk en hadden doorgaans geen enkele relatie met de onderliggende kostprijzen. Dat was ook niet nodig; sturing vond plaats op basis van budgetten.

Nadeel van die budgetfinanciering was wel dat er voor ziekenhuizen nauwelijks een prikkel was om de efficiency te verbeteren en daarmee de prijzen te verlagen. En als het budget op is, kan er geen zorg meer worden geleverd. Lange wachtlijsten waren het gevolg.

In de zorg is in Nederland geen sprake van marktwerking; Jeltje Windsma kan gerust zijn. Er wordt niet voldaan aan een aantal belangrijke voorwaarden, zoals voldoende aanbod en vrije toegang voor nieuwe zorgaanbieders. En beschikt een zorgvrager over voldoende informatie om de juiste keuze te kunnen maken?

Maar het belangrijkste is in mijn ogen dat voor de patiënt de zorg eigenlijk gratis is: de verzekeraar betaalt de kosten, waardoor de patiënt niet de afweging hoeft te maken wat de zorg hem eigenlijk waard is. Waar bij het boeken van een vakantiereis vele aanbieders worden vergeleken en uiteindelijk gekozen zal worden voor het beste product met de gunstigste prijs, voor de zorgconsument gelden er andere mechanismen.

In ons bestel heeft de zorgverzekeraar de rol om namens zijn verzekerden wél de prijzen te vergelijken. De zorgverzekeraar die de beste zorg inkoopt tegen de laagste prijzen, kan uiteindelijk zijn verzekerden de beste premie voor de zorgpolis bieden.

Maar dan moet er voor die zorgverzekeraar wel iets te kiezen zijn. In dat licht is de keuze voor vrije prijsvorming voor ziekenhuisproducten een logische: laat zorgverzekeraars en ziekenhuizen onderhandelen over de kwaliteit en de prijs. En geef ziekenhuizen ook de ruimte om zich te focussen op die dingen waar ze het beste in zijn. Zo worden alle betrokken partijen geprikkeld om de beste kwaliteit van zorg tegen de laagste prijs te realiseren; dat is uiteindelijk ook het belang van de patiënt.

Allerlei onderzoeken wijzen er op dat dit systeem lijkt te werken. Ook de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) komt tot de (voorzichtige) conclusie dat vrije prijsvorming in de ziekenhuiszorg positieve effecten heeft en dat uitbreiding van vrije prijzen dus een goede ontwikkeling is. De ziekenhuizen en zorgverzekeraars pleiten eveneens voor voortzetting en uitbreiding van vrije prijzen in de zorg; zij ervaren dat dit een begaanbare weg is.

Jeltje Windsma keert zich uit ongeloof tegen marktwerking en daarmee tegen betere prijsvorming in de ziekenhuiszorg. Ik ben van mening dat marktwerking en vrije prijsvorming geen synoniemen zijn. Ik geloof ook niet zo in ‘echte’ marktwerking in de zorg en heb daar ook argumenten voor gegeven. Maar ik ben er wel van overtuigd dat een beter systeem van prijsvorming kan bijdragen aan een beter functionerende (ziekenhuis)zorg. Het zou jammer zijn als ongeloof in marktwerking de blik op de voordelen van een vrije prijsvorming voor ziekenhuiszorg vertroebelt.