Bisfenol uit plastic flesjes is terug in verdachtenbank

Bisfenol A: het klinkt ongezond. En dat is het ook, beweren artsen in het Amerikaanse vakblad . Ze voeren bewijzen aan dat het goedje, een belangrijke bouwstof voor plastic flesjes, hartkwalen en suikerziekte kan veroorzaken.

Hun timing is perfect. Dinsdag hield de Amerikaanse voedselautoriteit FDA een hoorzitting over de mogelijke schadelijkheid van bisfenol, dat in buurland Canada inmiddels toxisch is verklaard. De JAMA was zo alert het artikel een dag eerder dan normaal te laten verschijnen. Zo viel er tijdens de hoorzitting wat te bespreken.

De wetenschappers hebben voor hun artikel bij 1500 mensen de hoeveelheid bisfenol in hun urine gemeten en aan hen gevraagd aan welke kwalen ze lijden. Omdat bijna iedereen aantoonbare sporen bisfenol plaste, verdeelden de onderzoekers de proefpersonen over vier groepen met een oplopende concentratie. Toen bleek dat in de groep met de hoogste bisfenol-concentratie opvallend veel hart- en vaatziektes en diabetes voorkwamen.

Erg hard zijn de bewijzen niet. Bij dit soort statistisch onderzoek weet je nooit of het gevonden verband causaal is. Misschien ligt de oorzaak wel bij de zoete drankjes die ín de flesjes zaten. Werden de mensen daar dik van en kregen ze daardoor hartproblemen. En liftte het bisfenol in deze relatie slechts mee.

Bovendien was de uitkomst van het onderzoek wellicht slechts een toevalstreffer. Bisfenol wordt zo veel onderzocht; het is niet meer dan logisch dat er zo nu en dan een positief resultaat uit een studie rolt. Vorig jaar nog was de conclusie van een analyse van meerdere studies dat de stof niet schadelijk is voor de gezondheid.

Zelfs als het geen toeval is, blijft de vraag of bisfenol schuldig kan zijn. Het stofje is al jarenlang vanwege zijn oestrogeenachtige werking verdacht omdat het de vruchtbaarheid of de zwangerschap zou schaden. Maar hartkwalen of diabetes?

Professor Aalt Bast, toxicoloog aan de universiteit van Maastricht, ligt niet wakker van deze studie. „Ach, de receptor waar bisfenol zich aan zou binden, is zo promiscue, daar binden zoveel stoffen aan. Als dat het probleem is, ken ik nog wel meer verdachten.” Dat dierproeven de schadelijkheid van bisfenol hebben aangetoond, zegt hem niet zo veel. „Het adagium van de toxicologie is: de dosis bepaalt de giftigheid. Als je dieren maar genoeg van iets geeft, blijkt alles giftig, zelfs water of zuurstof.”

Zijn collega-toxicoloog, professor Martin van den Berg uit Utrecht, is voorzichtiger. Aanvankelijk haalde hij net als Bast zijn schouders op, maar nu hij de studie goed heeft bekeken, moet hij de Amerikanen gelijk geven. „Het zit methodologisch goed in elkaar. Ze hebben de uitkomsten voor allerlei storende factoren gecorrigeerd. Het zou niet fair zijn om het resultaat als een kip-ei-probleem terzijde te schuiven.”

Van den Berg vindt de link tussen bisfenol en diabetes plausibel, die met hartkwalen trouwens niet. „Maar dit is een duidelijk signaal, dat we snel verder moeten onderzoeken.”

Ook de wetenschappers uit de JAMA bepleiten een vervolgonderzoek, waarbij mensen liefst jarenlang worden gevolgd. Maar de commentator in het artsenblad wil daar niet op wachten; die roept zijn overheid op het Canadese voorbeeld te volgen. Bisfenolletje moet nu maar eens hangen.