Cocaïne overspoelt West-Afrika

Praia, Kaapverdië - De vijftien landen van de Economische Gemeenschap van West-Afrika (Ecowas) kwamen deze week bijeen om de drugssmokkel aan te pakken. De problemen beginnen echt uit de hand te lopen, zegt een politieagent; "De prijs van cocaïne is hier nu bijna zo laag als in Colombia. Dat betekent dus dat het risico om het hierheen te brengen nagenoeg nul is."

West-Afrika dient al jaren als tussenstation voor Zuid-Amerikaanse drugskartels die de Europese markt op willen. Maar de handel groeit explosief. Doorgaans per schip komen hele ladingen drugs de poreuze grenzen van West-Afrika over. En dan door, met de meest inventieve methodes, naar Europa. Muilezels, drugskoeriers, zijn er genoeg. Sediq van de Nigeriaanse politie vertelt over een vlucht waar bij een tussenstop in Casablanca 32 koeriers werden gepakt. “De vraag is hoeveel er wél langs de douane glipten. We denken dat de kartels hier intussen zo machtig zijn dat ze 100 koeriers op een vlucht kunnen zetten. Dan sta je met vijf douaniers machteloos.”

De cijfers zijn onthutsend. Volgens schattingen van het bureau voor drugs en criminaliteit van de Verenigde Naties (UNODC) gaat er jaarlijks 50 ton cocaïne door de regio. De straatwaarde in Europa is grofweg anderhalf miljard euro, meer dan het bruto nationaal produkt van een aantal Ecowas-landen. In feite is cocaïne nu, na olie en cacao, het grootste exportprodukt van West-Afrika.

Tegen het grote geld van de drugsbazen is West-Afrika niet opgewassen. De landen van de regio worden tegen elkaar uitgespeeld. Als Kaapverdië de controle op orde heeft, verkassen de smokkelaars naar Guinee-Bissau, enzovoorts. Bovendien trekt de handel zich niets van grenzen aan; van de 32 muilezels uit het voorbeeld waren er 28 Nigeriaan, terwijl de vlucht uit Guinee-Conakry kwam.

Maar het nijpendste is het gebrek aan goed gemotiveerde agenten. “We betalen te weinig om integriteit te verwachten”, zegt een politieman in de marge van de conferentie. “Mensen kunnen een maandloon verdienen door een minuut de andere kant op te kijken.” Collega's van hem gingen er onlangs zelf met een grote drugsvangst vandoor. Hij illustreert de corruptie ook met het relatief gebrek aan geweld waarmee de smokkel gepaard gaat: “Je hebt geen wapens nodig als je kunt omkopen.”

De schimmige rol van veel autoriteiten werd op de conferentie openlijk aangekaart. Corruptie zakt van de elite omlaag, hield UNODC-directeur Costa de regeringsvertegenwoordigers voor. “We weten dat grote smokkeloperaties door de machtigen worden bestierd, terwijl slechtbetaalde ondergeschikten in drugsbestrijding worden gehinderd door bemoeienis van bovenaf.”

Zowel de VN als veel andere deelnemers betoogden dat de handel een tijdbom is onder dat wat in de regio aan stabiliteit rest. Cocaïne, en ook de heroïne uit Azië die in toenemende mate via West-Afrika naar de Europese markt komt, hebben de potentie om landen volkomen te ontwrichten, zoals de smokkel van diamanten of hout dat eerder deden in bijvoorbeeld Sierra Leone. Voor de vele rebellengroepen in de regio zijn inkomsten uit drugs een ideale manier om hun strijd te financieren.

Het lijkt erop dat dit gevaar nu op de kaart staat. Het woord crisis viel veelvuldig, en westerse landen beloven ook volop steun om het tij te keren. Maar in ruil daarvoor verwachten ze een competente en integere aanpak. Een favoriete verwijzing was naar gastland Kaapverdië, dat als een van de eersten in West-Afrika diende als “drugsrotonde”. Met verscherpte controles en hulp van donorlanden wist het veel smokkelaars af te schrikken. Maar, zegt Costa droog, die zitten nu in Guinee-Bissau.