Alleen die twee superbreinen weten niet hoe het moet

Jongens waren het. Maar jongens die konden schaken. De televisie, in dit geval het legendarische VPROprogramma ’Het Gat van Nederland’, kwam langs en liet zien hoe ze woonden: bij elkaar op een studentenkamer vol troep en kratten pils, sinaasappelkistjes. Jan Timman en Hans Böhm, begin jaren zeventig. Iedereen op de studentenflat wist dat ze best bereid waren om ook tegen jou te schaken. In ruil voor nog zo’n krat pils. Want schakers waren bohémiens. Jonge voetbaltalenten kopen als ze de kans krijgen een BMW en laten zich fotograferen met een blonde vrouw, maar schakers gaan naar schrijverskroegen en hangen er rond met het kunstenaarsvolkje.

Zondagmiddag keek Hans Böhm, wat dikker en grijzer geworden, erop terug. Goeie ouwe romantische tijd. Al die rare schakers... Kortsnoi, aan wiens manier van zetten je kon zien hoe hij erover dacht en die wist dat zijn tegenstander hem met zwarte kunst zat te begoochelen. Gary Kasparov, ongeëvenaard en meedogenloos, een slecht mens zeiden sommigen, inmiddels actief op het politieke front in Rusland. Bobby Fischer, excentriek en gestoord .

Er was een tijd dat schaken populair was, dat je het op tv volgde en ’s avonds laat iemand op een bord de zetten uitlegde aan het Nederlandse volk. Ook ik volgde het. En een vriendje vroeg mij in het café of ik de laatste zet van Karpov begreep, volgens hem was het mat in vier zetten. Maar na de televisie kwam de computer en toen was het opeens over met de romantiek. Aldus begreep ik van Böhm, die het aan Mart Smeets vertelde. Niet omdat schakers tegenwoordig verliezen van computers, die beter en sneller zijn dan het menselijk verstand. Maar omdat computers ons precies weten te vertellen hoe het ideale verloop zou moeten zijn.

Houdt u het nog bij, het gevecht om de wereldtitel: Visnawathan Anand tegen Vladimir Kramnik? Gaat u ervoor zitten, het zakspelletje schaak bij de hand? Böhm stelde de twee strijders treffend voor als een stel sukkels op een podium, omringd door honderden, duizenden, miljoenen die via de computer precies weten hoe het moet. Alleen die twee superbreinen daar weten het niet. Techniek die het oude handwerk doodt. Jammer. Zo te zien een bedreigde diersoort. Misschien moeten we weer schakers uitzetten in de natuur, met hoogstens een zendertje om ze te volgen.