Met Riccardo en Hartmut verdween ook de reuring

Ik ben allergisch voor mensen die steeds maar roepen dat ’vroeger alles beter was’. En toch ontkwam ikzelf niet aan die gedachte toen ik mijmerde over het Amsterdamse muziekleven zoals dat was in de twintig jaar tussen 1985 en 2005. Niet dat het toen ’beter’ was, maar anders was het zeker.

De mijmeringen werden in gang gezet door Riccardo Chailly. Een interview en zijn optreden met het Gewandhausorchester Leipzig in Rotterdam een paar weken terug riepen herinneringen op. De jaren dat Chailly bij het Koninklijk Concertgebouworkest de scepter zwaaide, correspondeerden met het chef-schap van Hartmut Haenchen bij het Nederlands Philharmonisch Orkest en diens langdurige liaison met De Nederlandse Opera.

De Italiaan en de Duitser committeerden zich aan hun banen met een gedreven- en bezetenheid die hen welbeschouwd uiteindelijk ook de kop kostten. Chailly en Haenchen wisten rondom hun beslommeringen en werkzaamheden als dirigent een hoop reuring te veroorzaken. Ze woonden voor een groot gedeelte van het seizoen in de Amsterdamse binnenstad, hoorden de roddels, ’bemoeiden’ zich met de cultuurpolitiek, bezochten elkaars concerten waar mogelijk en waren nooit te beroerd om een steen of een lading stenen in vijvers te gooien. Ze zijn bovendien begenadigde, handige en slimme praters bij wie je altijd tijd tekort kwam.

Over artistieke kwaliteiten van hun opvolgers wil ik het hier niet hebben – die staan buiten kijf. Maar noch Mariss Jansons, noch Yakov Kreizberg heeft een huis of appartement in Amsterdam. Ze vliegen in en ze vliegen uit. Het zijn geen gemakkelijke praters, ze vinden interviews vervelend of moeilijk. Ze zijn, kortom, veel minder ’aanwezig’, zorgen amper voor rimpelingen in de muziekvijver. In plaats van reuring en controverse heerst over het algemeen saaiheid.

Haenchen kwam weer in het nieuws omdat hij volgens Opernwelt een van de beste prestaties van het jaar leverde (’Parsifal’ in Parijs) en omdat hij deze week in Berlijn het Bundesverdienstkreuz door de bondspresident kreeg uitgereikt.

Chailly zegde onlangs af voor concerten bij het Chicago Symphony Orchestra. Officieel vanwege hernieuwde problemen met het hart, maar zijn afzegging kwam opvallend ná de presentatie van de nieuwe chef-dirigent in Chicago: Riccardo Muti. Chailly’s naam zong in Chicago ook rond als nieuwe chef. Riccardo en Riccardo, dat botert al jaren niet. Geen hartproblemen dus, eerder hartzeer. Een deel van Chailly’s concerten wordt overgenomen door Jaap van Zweden. Het orkest in Chicago kondigde onze Jaap aan als de eerste gastdirigent die als concertmeester zowel speelde onder degene die hij vervangt, als onder de huidige principal conductor Bernard Haitink. Reuring.