’Het is een eng nationalistisch debat’

Ewald Engelen is financieel-geografisch onderzoeker aan de Universiteit van Amsterdam.

’De woedende toon in dit boek komt voort uit ergernis en frustratie over de richting van het politieke en maatschappelijke debat in Nederland sinds 2002, dat jaar is echt een breekpunt.

Het debat is veel te veel naar binnen gericht. Het is een neonationalistisch discours aan het worden, gericht op het onderstrepen van de verschillen in cultuur en etniciteit. Het slaat echt helemaal door. Nog geen tien jaar geleden was Nederland een open land, met een open mind en een open economie. We waren apetrots op ons poldermodel; dat is in korte tijd totaal verdwenen. Nederlanders zijn tobberige mensen geworden die met de rug tegen de dijk tekeer gaan tegen vreemde mannen die weigeren vrouwen de hand te geven. Je ziet een intellectuele en politieke verlamming in dit land en wij maken ons daar zorgen over.

Nederland is niet bang, maar het wordt bang gemaakt door een elite die de wijsheid en bezonnenheid heeft laten varen en die zich de laatste vijf, zes jaar laat leiden door een paar stereotiepe beelden. Bijvoorbeeld door het beeld van de baardige buitenlander – meestal een Marokkaan – die hier naar Nederland is gekomen om de boel eens flink op te stoken. Bij het uitventen van angst voor buitenlanders of de islamisering is iedere terughoudendheid verdwenen, waardoor de tegenstellingen verscherpt zijn.

Verder is er het beeld van de linkse kosmopoliet die het gevaar van de dreigende overheersing van de Nederlandse cultuur door buitenlandse invloeden niet wil inzien en daardoor als onvaderlandslievend wordt afgeserveerd. En tenslotte is er nog het beeld van de buitenlandse bankiers in krijtstreep die met hedge- en opkoopfondsen onze nationale bedrijven bedreigen, met daaraan gekoppeld een diepgewortelde heimwee naar het oude, vertrouwde old boys network van Nederlandse bestuurders, toen Nederlandse bedrijven nog puur Nederlands waren. Het is verbijsterend te zien hoe de elite, ook uit de middenpartijen, zich laat gijzelen door deze beelden. Het is eng nationalistisch.

Het is ook gevaarlijk. We trekken een vergelijking met het dominante vertoog in de jaren dertig van de vorige eeuw. Ook toen had je dezelfde stereotiepe beelden van de buitenlanders die onze nationale identiteit zouden bedreigen, en ook toen had je pleidooien voor economisch protectionisme. Nee, wij zeggen niet dat de geschiedenis zich gaat herhalen of dat de elite van nu uit fascisten bestaat, we waarschuwen alleen dat ze voorzichtig moeten zijn met wat ze zeggen.

De luiken moeten weer open in dit land, schrijven we in het laatste hoofdstuk. Nederland heeft behoefte aan een open cultuur, een open politiek, een open economie. En ook behoefte aan een wijzere elite. Vandaar dat wij het onderwijs op de korrel nemen, dat moet en kan veel beter. Universiteiten moeten selectiever zijn, competitiever ook, en studenten zouden wel wat meer mogen betalen, dan worden ze zich bewust van de waarde van een academische opleiding.’