De crisis is nog lang niet voorbij

RIJSWIJK (ANP) - De overheden lijken met hun garanties richting het bankwezen de grootste paniek op de effectenbeurzen te hebben gesust. Toch is het einde van de financiële crisis niet in zicht. Sterker nog: onder beleggers bestaat nu vrees dat de implosie van het bank- en verzekeringswezen grote gevolgen heeft voor de reële economie. Vier redenen waarom voorzichtigheid is geboden:

1. De beurs heeft nog een lange weg te gaan

De AEX-index steeg dinsdag kortstondig tot boven de 300 punten. Op het hoogste punt vorig jaar noteerde de belangrijkste graadmeter van de beurs in Amsterdam echter een stand van 563,98 punten. Dat was in juli, toen de belegger nog amper weet had van de problemen waarmee het internationale bankwezen zou worden geconfronteerd. De index is vooral door financiële aandelen omlaag gesleurd. Het zal lang duren voordat het vertrouwen in banken terugkeert.

2. Voor bedrijven is het alle hens aan dek

De kredietcrisis begint het bedrijfsleven nu pas echt parten te spelen. Investeringsplannen komen in de kast te liggen doordat onzeker is hoe klanten gaan reageren op het onheil dat de afgelopen tijd op hen is afgekomen. Bovendien krijgen bedrijven als ze willen investeren minder gemakkelijk geld los van banken. Overheden garanderen nu wel de leningen tussen de banken onderling, maar het is de vraag of banken daardoor weer risico's aandurven. De meeste aandacht van de banken gaat de komende tijd uit naar versterking van de buffers om nieuwe klappen te kunnen opvangen.

3. Consumenten passen hun gedrag nu pas aan

Het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) liet in de zomer weten dat het vertrouwen van de consument in de economie op een dieptepunt was beland. Dit kwam onder meer door de aanzwellende stroom berichten over de kredietcrisis. Toch bleven de consumentenbestedingen de afgelopen maanden groeien. Daar komt waarschijnlijk de komende maanden een einde aan, omdat gebrek aan vertrouwen vaak pas naar verloop van tijd doorwerkt in de daadwerkelijke bestedingen.

Wie nu in de winkelstraten kijkt, kan amper geloven dat er een kredietcrisis is. Consumenten doen echter al steeds minder grote aankopen. Zij laten bijvoorbeeld autoshowrooms en meubelwinkels links liggen. Andere bezuinigingen zullen volgen. De goedkopere supermarkten wrijven al in hun handen. Andere winkels zullen meer moeite moeten doen om consumenten binnen te lokken.

4. De ellende voor consumenten kan nog komen

Nederland telt nu zo'n 7,2 miljoen huishoudens. Het merendeel merkt de kredietcrisis nog amper in de portemonnee. De meeste pijn zit vooralsnog bij huishoudens die beleggen. Dat zijn er in Nederland ongeveer 1,4 miljoen. Ongeveer 33 procent van het belegde geld zat in individuele aandelen, zo bleek in mei uit onderzoek van marktonderzoeksbureau Millward Brown.

Problemen doemen echter ook al op bij huiseigenaren, die hun huis moeilijker kunnen slijten. Eigenaren waarvan de rentevaste periode afloopt, krijgen te maken met oplopende rentetarieven. Ook krijgen consumenten moeilijker een lening. Andere mogelijke problemen zijn werkloosheid, hogere pensioenpremies en een afnemende koopkracht omdat loonstijgingen de inflatie niet compenseren.