Parelend theaterportret rond dichter Rilke

Hoe warmer we zijn, hoe positiever ons oordeel over iets of iemand uitvalt, heeft onderzoek uitgewezen. Hoe prettig als je dan in omgekeerde zin een uitzondering beleeft.

Want wat was het koud in de Haarzuilense boerenschuur, waar het jonge, in Amersfoort gevestigde groepje De Warme Winkel de première van ’Rainer Maria’ opvoerde. En toch lieten na afloop mijn verstijfde vingers verre van negatieve gevoelens toe, wat alles te maken had met de uitstraling van spelers en voorstelling.

Wat een speelplezier, wat een gevoel voor humor, wat een heerlijk onorthodoxe aanpak van hun inspiratiebron, de Oostenrijkse dichter Rainer Maria Rilke (1875-1926). Hier geen heilig ontzag dat een publiek al te gemakkelijk op afstand kan zetten. Met respect voor Rilkes taal en tijd trekken zij diens tragisch verknoopte leven en werk naar zich toe in een theatraal ongewone vorm, waarbij ogenschijnlijk alle middelen zijn geoorloofd.

Moeiteloos laten zij Rilkes aristocratische komaf en de ruige ambiance samenvloeien in een onbevangen verbeelding van zijn bezielde kijk op kosmos en natuur. Zijn beklemde jeugd en zijn eenzaamheid, zijn virtuoze lyriek en zijn eeuwige onzekerheid komen voorbij in een even grillig als associatief opgebouwd portret.

Na een hilarische inleiding van een bloednerveuze ’snuffel’-stagiaire, die het publiek voorhoudt vooral oog te hebben voor het fragiele van dichter en kunst, dalen maagdelijk wit geklede meisjes uit de zolder neer, en bevrijdt een heer in ondergoed en Bommelcolbert zich uit een met herfstbladeren gevulde pisgoot.

Met ’waarde vriend’ of ’-vriendin’ worden ongezouten meningen over elkaars dichterlijke uitlatingen beschaafd in de kwetsbare zielewonden gewreven. Verrukkelijk is de scène waar het schuchter declameren van een kersvers gedicht telkens wordt onderbroken met over elkaar stuiterende en de poëet hevig verwarrende reacties. Angstig dubbelzinnig is een lieflijke picknick met een zoon die bedeesd herinneringen ophaalt, en een moeder die met een plots wegwuiverig glimlachje richting publiek daar bits een einde aan maakt.

Rode rozenblaadjes brakende monden vertellen over de permanente stroom poëzie ondanks Rilkes tuberculose. In een extreem fysieke modderpartij eindigt de uitdaging aan elkaar om zich met ziel en zaligheid in te leven in toevallige voorwerpen, tot de schuurdeuren letterlijk het zicht openen op de stille grootsheid van de natuur.

Met ’Rainer Maria’ hebben Vincent Rietveld, Maria Kraakman, Jeroen de Man en Mara van Vlijmen een portret geschetst dat een gedicht op zichzelf is geworden. Een parelende symbiose van schoonheid en goorheid, lichtvoetig, warmbloedig en gelaagd. Het is na het eerder ook al enthousiast ontvangen ’Totaal Thomas’ (over Thomas Bernhard) de tweede voorstelling in een beoogde serie ’üst’reich raus!’ over Oostenrijkse auteurs. Inclusief het plan om (veertig jaar na Mickery-Loenersloot!) de oude stal tot permanente theaterschuur om te bouwen, mogen wij daar met verlangen naar uitkijken.