De crisis moet de wereld veranderen, maar we weten nu nog niet hoe

De financiële aardbeving heeft het aardoppervlak bereikt. Na de aandelenbezitters hebben spaarders en huizenbezitters hun eerste verliezen geleden. Overheden moeten alles uit de kast trekken om het financiële systeem weer op de rails te krijgen. Maar probleem is dat dat heel andere rails moeten worden.

Vergeet de beurs even. Die blijft zakken, maar zal op een gegeven moment echt wel weer omhoog klauteren. Vergeet ook de spaarders van Icesave. Die krijgen hun geld terug. Deze crisis stijgt ver boven beursvloer en spaarkas uit. En wie met verwijzing naar crises in het verleden denkt dat we straks weer vrolijk verder kunnen op de oude voet, heeft ongelijk.

Het is heel goed nuchter te kijken naar perioden van neergang in het verleden, en vast te stellen dat de wereld daar iedere keer weer bovenop is gekomen. Maar zo ver zijn we nog lang niet. De schokken in de echte economie moeten nog komen. Schokken in investeringsbereidheid en innovatie, schokken in consumentenvertrouwen, schokken in werkgelegenheid en economische groei.

Terwijl deze week kredietlijnen en spaarcenten moesten worden gered, wees Robert Zoellick, topman van de Wereldbank, op de dreigende humanitaire ramp in ontwikkelingslanden. De economieën in ontwikkeling krijgen behalve de voedselcrisis en de torenhoge energieprijzen nu de kredietcrisis over zich heen. Die vreet aan de bereidheid van rijke landen om te investeren en om geld uit te trekken voor ontwikkelingssamenwerking. Het zijn niet alleen de aandelenbezitters en spaarders die de crisis voelen, maar ook hard werkende mannen en vrouwen zonder reserves, hier en daar.

Herman Wijffels, bewindvoerder bij de Wereldbank, stelde een week geleden in deze krant dat we de grens van wat de aarde kan dragen hebben bereikt. En dat we voor een nieuwe fase in de cultuurgeschiedenis staan. We moeten een nieuwe manier van leven vinden, die voor de aarde te dragen is.

Wijffels heeft gelijk: je moet crises als deze gebruiken om fouten te herstellen en de wereld beter te maken dan zij was. Maar het is lastig om het oude huis te blussen en tegelijk een nieuw te ontwerpen. We zitten midden in de puinhoop en kunnen de schade nog niet overzien. Meer dan de eerste bluswerkzaamheden is er nog niet gebeurd. En dat kan ook niet, want iedere dag brengt nieuwe, onaangename verrassingen, ook voor toezichthouders en overheden. De vraag wat er anders moet, en hoe, gaat nog komen. Maar dát er fundamentele veranderingen moeten komen is zeker.