Ook een lopend vuurtje is te stoppen

In meer dan 5000 woningen per jaar breekt brand uit. Soms komt het vuur van de buren, maar daar is zeker wat tegen te doen.

Ze stonden vorige week raar te kijken, de bewoners van de straat Schiermonnikoog in Zaandam. Er was een woningbrand aan het begin van de straat, en de buurt stond gezellig op de stoep naar de aankomende brandweerwagens te kijken. Blauw licht flitste de straat in, sirenes vulden de nacht. Maar de opwinding sloeg om in paniek toen de vlammen van dat ene pand oversloegen naar het volgende, en weer de woning dáárnaast pakten. Einde van het verhaal was dat de brandweer de hele straat ontruimde. Tien woningen zouden die nacht van zaterdag op zondag afbranden, en de bewoners van in totaal 24 huizen moesten worden geëvacueerd.

Iets soortgelijks gebeurde half augustus in Hoofddorp. Ook daar liep de buurt uit voor een binnenbrandje, maar uiteindelijk gingen dertien woningen in de as. Ook in Heerlen hadden ze vijf jaar geleden zo’n ’lopend vuurtje’. De brandweer in de getroffen steden wijt die straatbranden aan onvoldoende brandwerende maatregelen tussen de huizen. Volgens het Bouwbesluit van 1991 moeten de wanden – ook die tussen de daken – een brand minstens een uur kunnen tegenhouden, voordat deze kan overslaan naar de buren. In die tijd kan de brandweer worden gebeld. Doorgaans zijn de blussers binnen tien minuten ter plaatse, en kunnen zij met bestrijding van de brand beginnen. Panden van vóór 1991 kunnen niet aan die moderne eisen voldoen, want dan kunnen ze beter gesloopt worden. Maar ook die oudere woningen moeten enige brandvertragende voorzieningen hebben die de vlammen minstens 20 minuten kunnen tegenhouden. Zodat ook bij die panden de brandweer net genoeg speelruimte overhoudt.

Op papier is de brandwering allemaal prima geregeld, maar de praktijk laat een ander beeld zien. Honderdduizenden woningen van voor 1991, met name jarenvijftig- en zestigbouw, voldoen niet aan de eisen uit het Bouwbesluit, en ook nieuwbouwwoningen deugen in sommige gevallen niet, omdat de bouwer meer aandacht had voor ventilatie en isolatie dan voor brandwerendheid. Het Nederlands Instituut Fysieke Veiligheid pleit daarom voor strengere controles op naleving van het Bouwbesluit.

Een mooie klus voor de afdelingen Bouw- en Woningtoezicht van de gemeenten, maar hoe kunnen particuliere woningbezitters en huurders voorkomen dat hun huis door het vuur van de buren wordt getroffen? Eigenaren van nieuwbouwwoningen hebben het relatief eenvoudig, zegt directeur C. van Bijnen van Brand Prevent Applications in Tilburg, een bedrijf dat is gespecialiseerd in het brandvertragend impregneren en brandwerend coaten van bouwmaterialen. ,,Zij kunnen op de bouwtekening van hun woning controleren of de tussenmuur met de buren tot de nok is doorgetrokken. Een doorgetrokken lijn biedt een uur vertraging, een stippellijn een half uur. Ook die tijdsduur blijft binnen de norm.”

Eigenaren en huurders van oudere woningen en appartementen, zeg maar van voor 1991, moeten echt op onderzoek uit. Allereerst is het van belang vast te stellen met welk woningtype de bewoners te maken hebbent, en in welke periode het huis is gebouwd. Het type woningen dat bijvoorbeeld in Heerlen uitbrandde, is op meer plaatsen in Nederland in de jaren 1950-1970 gebouwd en had, zo bleek na onderzoek, onvoldoende ’weerstand tegen branddoorslag en brandoverslag’ (WBDBO) via plafond en dakconstructie. Een hele mond vol, maar in de praktijk weet het vuur in zo’n constructie binnen twintig minuten over te slaan naar het volgende pand. De dakconstructie van de Heerlense portiekflat bestond uit een houten balklaag met daarop een dakbeschot van houtwolcementplaat of houten delen en daaronder een (verlaagd) zachtboard plafond. De in Heerlen aangetroffen scheidingsmuur tussen de appartementen bleek niet tot voldoende hoogte te zijn doorgezet, een euvel dat vorige week ook in Zaanstad werd vastgesteld.

Woon je in een appartement, dan zijn gebreken in de dakconstructie moeilijk vast te stellen, zegt Lex Schruijer van het Nederlands Instituut Fysieke Veiligheid. Je zou de vereniging van eigenaren of in geval van huur de woningbouwvereniging kunnen aanschrijven met het verzoek onderzoek te laten verrichten door een gespecialiseerd bedrijf. Woningbouwverenigingen zijn daar gevoelig voor, zegt Schruijer, omdat minister Vogelaar al heeft aangegeven dat zij de komende tijd de problemen met de brandonveilige panden in kaart moeten brengen.

Schruijer: ,,Maar denk ook eens aan de mogelijkheid de brandweer te bellen als er géén brand is, maar gewoon voor advies. Veel mensen vergeten dat de brandweer ook zonder sirene te bestellen is, namelijk voor een, vaak kosteloze, inspectie. Informeer eens naar de mogelijkheden, zou ik zeggen.”

Is er sprake van een eigen woning of kan de bewoner op de zolderetage komen, dan is eigen inspectie mogelijk. Zo’n onderzoek kun je beginnen met je oren, zegt Schruijer. „Probeer eens te luisteren. Als je de buren kunt horen praten, kan dit een indicatie zijn dat er slechts een schotje tussen de twee woningen zit.” Van Bijnen van Brand Prevent Applications: „Loopt er een steense muur tot aan het dak, dat zit je over het algemeen goed. Die heeft een voldoende brandwerende werking. Maar let wel op dat de muur niet wordt doorboord door leidingen of een balklaag. Is dat wel het geval, dan moeten deze ’gaten’ worden afgedicht met brandwerend isolatiemateriaal. Een klein gat kan bij een brand namelijk tot een vuurhaard in de andere woning leiden. Een extra wand van gipsplaat en het aanbrengen van een plafond van dit materiaal, vertraagt de band ook aanzienlijk.”

Als wordt vastgesteld dat de scheidingsmuur niet doorloopt tot de nok, dan moet een professional deze ruimte alsnog compartimenteren. Vaak zijn brandwerende maatregelen op zolder te combineren met warmte-isolatie van de dakconstructie. Tegelijkertijd wordt zo het comfort dus verbeterd, en gaan de stookkosten omlaag.

Maar, zegt Van Bijnen, het tegengaan van het overslaan van een brand die bij de buren ontstaat, begint eigenlijk met het voorkomen van die brand op die locatie. „En omdat we allemaal zelf buren zijn, dienen we zelf na te gaan of óns huis wel veilig is.”