Oog in oog met de fatale twee graden

In Kopenhagen begint vandaag de klimaatconferentie. Binnen twee weken moet er een wereldwijd akkoord liggen over broeikasgassen.

Waarom is een klimaatakkoord nodig?

Klimaatdeskundigen zijn het er in grote meerderheid over eens dat de hoeveelheid CO2 en andere broeikasgassen in de atmosfeer stijgt en dat die toename zorgt voor opwarming van de aarde. Daardoor gaat de zeespiegel stijgen, smelten gletsjers en verdrogen gebieden die nu nog geschikt zijn voor landbouw. Op andere plaatsen dreigen juist stormen en overstromingen vaker toe te slaan.

Als de atmosfeer meer dan twee graden opwarmt, zijn de gevolgen volgens computermodellen van het klimaat desastreus en onomkeerbaar. Daarom moet de uitstoot van broeikasgassen drastisch omlaag. Sceptici blijven twijfelen aan het broeikaseffect, maar vrijwel alle wereldleiders zijn er nu van overtuigd dat maatregelen hard nodig zijn.

Er is al een afspraak die de uitstoot van broeikasgassen moet beperken, maar dit Kyoto-protocol loopt in 2012 af. Bovendien zijn daarin alleen de rijke industrielanden verplicht hun uitstoot te beperken. Toch doen de Verenigde Staten, jarenlang de grootste producent van broeikasgassen, er helemaal niet aan mee.

Vormen de VS nog steeds het grootste probleem?

Ja en nee. China heeft de VS recent ingehaald en stoot nu meer dan zeven miljard ton broeikasgas per jaar uit. Die uitstoot neemt snel toe, door de economische groei. Maar per hoofd van de bevolking zijn de VS, Europa en Japan nog altijd veel grotere vervuilers.

Bovendien hebben de rijke industrielanden in hun historische ontwikkeling het grootste deel van het probleem veroorzaakt. De opkomende landen eisen het recht op, zich ook te kunnen ontwikkelen. Zonder beperkingen zullen zij nog voor 2020 op een hogere uitstoot komen dan de gezamenlijke rijke landen.

Wat gaat er in Kopenhagen gebeuren?

Vanaf vandaag komen daar 192 landen bijeen om een nieuw wereldwijd klimaatakkoord te sluiten. Dat doen ze op basis van teksten die zijn voorbereid bij eerdere bijeenkomsten, zoals vorig jaar op Bali en onlangs nog in Barcelona.

Harde doelstellingen voor rijke industrielanden zullen opnieuw een van de hoofdbestanddelen zijn van een akkoord. Maar deze keer wordt verwacht dat ook opkomende landen als China, India en Brazilië beloven hun uitstoot te beperken. Dat zal dan wel een relatieve beperking zijn, ten opzichte van de groei die ze doormaken.

De armste ontwikkelingslanden verwachten bovendien dat er geld op tafel komt. Ze kampen nu al met droogte of juist met plotselinge overstromingen en die problemen zullen alleen maar toenemen. De rijke landen moeten miljarden beschikbaar stellen, de vraag is nog wie hoeveel zal betalen en hoe het geld verdeeld wordt.

Gaat het lukken in Kopenhagen?

Niemand verwacht dat er binnen twee weken een waterdichte verdragstekst ligt, met 192 handtekeningen eronder. Daarvoor zijn de meningsverschillen te groot en de technische kwesties te talrijk. Zo is het nog de vraag of aanplant van bomen of het tegengaan van ontbossing meetellen als CO2 -reductie. Ook is nog niet duidelijk wat er moet gebeuren met de emissierechten die landen als Rusland en Oekraïne volgens de Kyoto-afspraken nog over hebben.

Dan is er nog de vraag hoe een nieuw verdrag eruit moet zien: verder gaan op de weg van Kyoto, met harde doelen voor de rijke landen en aanvullende afspraken voor de rest van de wereld? Of een heel nieuw akkoord sluiten?

Die vorm lijkt misschien niet zo belangrijk, maar kan een breekpunt worden. De Europese Unie en de VS zetten in op een nieuw, alomvattend akkoord. De opkomende landen willen allereerst de zekerheid dat de rijke landen zelf harde maatregelen nemen.

Toch moet het mogelijk zijn om een politiek akkoord te sluiten, waar de wereldleiders zich politiek aan verbinden. Tientallen van hen worden in de tweede week verwacht. Een akkoord kan later uitgewerkt worden in een verdragstekst, die dan nog getekend en door parlementen geratificeerd moet worden.

Accepteren de VS zo’n akkoord wel?

President Obama zal naar verwachting wel een toezegging doen over de beperking van de uitstoot. Maar of hij die belofte later in Washington ook kan waarmaken, is de vraag. De Senaat worstelt daar nog met een klimaatwet, die volgens veel andere landen lang niet ver genoeg gaat.

Als de VS zich toch niet verbinden aan een duidelijke beperking van de uitstoot, zal het moeilijk worden China en andere opkomende landen mee te krijgen. Dan kan het ook in de loop van volgend jaar alsnog misgaan.

Als er geen akkoord komt, gebeurt er dan helemaal niets?

Ook dan zullen veel landen hun uitstoot wel beperken. Al is het maar omdat de fossiele brandstoffen eindig zijn, en alternatieve energiebronnen op afzienbare termijn dus hard nodig. Maar met een wereldwijd akkoord zal het resultaat wel veel beter zijn dan als iedereen zijn eigen gang gaat – en vooral beter te controleren.

De Europese Unie heeft al toegezegd dat ze de uitstoot in 2020 met 20 procent zal beperken, ten opzichte van 1990. Als de rest van de wereld meedoet, wordt dat zelfs 30 procent. Japan belooft een beperking van 25 procent en veel andere landen hebben ook al een doelstelling bekend gemaakt.

Obama heeft gezegd dat de Amerikaanse uitstoot met 17 procent omlaag moet ten opzichte van 2005. Maar in ’Kyoto-termen’ (ten opzichte van 1990) is dat slechts een kleine reductie.