’Ik wil Afrika’s oorlogen beëindigen, niet verlengen’

Jarenlang stond Eeben Barlow aan het hoofd van ’s werelds eerste huurlingenbedrijf. Nu heeft hij harde kritiek op privélegers in Afrika.

Van iemand die geld verdiende aan oorlogen verwacht je geen zachtaardige eerste indruk. Bij ’huurling’ doemt het beeld op van een bloeddorstige moordmachine die bereid is op contractbasis andermans oorlogen uit te vechten. Maar Eeben Barlow (53), voormalig geheim agent en ex-commando bij een elite-eenheid van het Zuid-Afrikaanse leger tijdens het apartheidsregime, klinkt welbespraakt en geëngageerd.

De Zuid-Afrikaan, in Amsterdam vanwege een debat in de Balie over de privatisering van oorlog, was in 1989 de oprichter van één van de eerste moderne huurlingenbedrijven ter wereld, Executive Outcomes (EO). Dit privéleger vocht voor de overheden van Angola en Sierra Leone tijdens de burgeroorlogen in de jaren negentig. Barlows bedrijf was ook actief in Zuid-Amerika en Azië.

„Maar daar hoorden we nooit iets over. Ook niet over onze klussen voor Europese legers. De kritiek op EO ging altijd om ons optreden in Afrika. Inmiddels ben ik er achter waar dat om draaide: oorlogen in Afrika moeten helemaal niet beëindigd worden, ze moeten voortduren. Heeft u zich nooit afgevraagd hoe het kan dat zo’n rijk continent zo arm is? Zolang er in Afrikaanse landen chaos en oorlog is, kunnen westerlingen de kostbare grondstoffen goedkoop weghalen.”

Maar precies dat verwijt kreeg Barlow zelf. Niet alleen zou EO louter bestaan uit blanke Zuid-Afrikanen die tijdens het apartheidsregime dienden, het militaire bedrijf zou alleen opereren in mislukte Afrikaanse staten die rijk zijn aan bodemschatten; Angola heeft olie en ivoor, Sierra Leone diamanten. Barlows leger zou met ’bloeddiamanten’ zijn betaald.

Barlow: „Sierra Leone is EO nog 20 miljoen verschuldigd. In Angola kregen mijn mannen 3500 dollar per persoon voor de hele operatie. EO bestond voor 80 procent uit zwarte Zuid-Afrikanen en racisme heeft nooit een rol gespeeld. En hoewel ik wit ben, ik ben Afrikaan. Ik heb het beste met Afrika voor, ik moet er namelijk wonen. Daarom was het doel met EO altijd om oorlogen in Afrika zo snel mogelijk te beëindigen.”

De strijd tegen de rebellen van de Unita in Angola had EO volgens Barlow in een mum van tijd beslecht. „Het vergde slechts 120 strijders. We schakelden de rebellen uit door controle te krijgen over de olievelden, hun inkomsten. In Sierra Leone hanteerden we dezelfde strategie met de diamantvelden. Daar hadden we met 250 man na twee jaar de RUF-rebellen verjaagd.”

EO had desondanks een zeer slechte naam gekregen. Het bedrijf verliet Sierra Leone. Troepen van de Verenigde Naties namen het over. Barlow verliet EO in 1997, na bedreigingen en moordaanslagen. Hij geeft nu lezingen en verstrekt militaire adviezen aan Afrikaanse landen die hij niet bij naam wil noemen. EO sloot de deuren in 1998.

Hoewel het imago van PMC’s duister is (zie kader), zijn privélegers, gebaseerd op het model van EO, tegenwoordig gemeengoed in oorlogen over de hele wereld. Blackwater, DynCorp, Vinnell Corporation, CACI International, Custer Battles en Titan zijn enkele grote namen in de wereld van de privélegers. In Afghanistan verricht het Britse Aeronautics inlichtingenwerk voor het Nederlandse leger. Ook in Afrikaanseoorlogen zijn veel PMC’s actief voor Afrikaanse en westerse overheden.

’Powerpoint-bedrijven’ noemt Barlow ze minachtend. „Ze belazeren wanhopige overheden met briljante powerpointpresentaties. Maar ze zijn onethisch. Daarbij hoeven ze hun eigen contracten niet terug te verdienen, zoals bij EO. Ze worden betaald door de overheden van Engeland, Frankrijk of Amerika. Dus ze hoeven conflicten niet snel op te lossen om weer aan een nieuwe klus te komen. Sterker: hoe langer de strijd duurt, hoe langer zij betaald krijgen. En het zijn geen Afrikanen. Dus wat kan het ze schelen wat er op het continent gebeurt?”

Barlows filosofie: laat Afrikanen Afrikaanse problemen oplossen. „Er zijn zat Afrikanen, militairen, strategen, technici, die Afrika kunnen redden. Maar ze worden niet ingezet. Ik ben daar kwaad om.”