Boeiende symbiose schilderkunst en Stravinsky

Ruim dertig jaar geleden maakte pianist Maarten Bon een bewerking voor vier piano’s van Stravinsky’s ’Le Sacre du printemps’. Om dit werk te kunnen uitvoeren, richtte hij in 1978 het Amsterdams Pianokwartet op, dat grote naam maakte en waarvoor talrijke componisten werken gingen schrijven.

Anno 2009, zes jaar na de dood van Maarten Bon, is het Amsterdams Pianokwartet nog altijd actief, zij het dat alleen zus Marja Bon nog over is uit de eerste bezetting; Gerard Bouwhuis, Ellen Corver en Sepp Grotenhuis zijn de andere leden. In Eindhoven hadden zij dinsdag opnieuw de Sacre-transcriptie op de lessenaars staan. Het was in Eindhoven onderdeel van de serie ’Scherpdenkers’, waarin muziekuitvoeringen gecombineerd worden met lezingen over andere disciplines, zoals beeldende kunst, spiritualiteit en literatuur.

Een goede formule, zeker wanneer de welbespraakte Henk van Os erbij is. Op 6 maart opent hij de door hem ingerichte expositie ’Pioniers van de moderne kunst’ in de Amsterdamse Hermitage. Daarin toont hij schilderijen uit de eerste decennia van de twintigste eeuw uit de Sint Petersburgse Hermitage.

Op de voor hem karakteristieke, toegankelijke wijze liet Van Os aan de hand van lichtbeelden van werken van bekende en onbekende meesters als Kandinsky, Picasso, de Vlaminck, Chabaud, Puy en Marguin zien hoe de schilderkunst zich via kubisme, fauvisme en futurisme in de periode 1900-1930 geleidelijk ontworstelde aan het figuratieve. In diezelfde tijd, in 1913, ging Stravinsky’s ’Le Sacre du printemps’ in Parijs in première.

Van Os legde uit hoe Stravinsky’s neiging tot primitivisme vergelijkbaar is met dat van genoemde schilders en hoe de ontwikkelingen binnen muziek en schilderkunst hand in hand gingen. Feit was dat de getoonde schilderijen geen direct thematisch verband met de atavistische wereld van de ’Sacre’ hadden.

Desondanks wist Van Os door zijn heldere uitleg van de stilistische ontwikkelingen het publiek zeer te boeien, zodat het zich goed toegerust kon laten onderdompelen in de overweldigende Stravinsky-bewerking. Natuurlijk is de oorspronkelijke orkestratie rijker en kleurrijker, maar de objectivering en helderheid van deze pianoreductie doen op een heel andere wijze recht aan het werk. Binnen de monochromie van de pianoklank wist het Amsterdams Pianokwartet veel schakeringen aan te brengen. Zonder de leiding van een dirigent gaven de vier pianisten een zeer ritmische, spatgelijke en meeslepende uitvoering van dit monument uit de muziekgeschiedenis.