Eerste resultaat voetbaldiplomatie

Turkije en Armenië zetten vandaag een ferme stap richting verzoening. Althans, als straks beide parlementen ook akkoord gaan.

Armenië twijfelde tot het laatste moment, en wilde tot gisteren eigenlijk niets weten van officiële uitnodigingen voor de ceremonie vandaag in het Zwitserse Zürich. Daar zullen de Turkse en Armeense ministers van buitenlandse zaken twee protocollen ondertekenen, die de relatie tussen de twee buurlanden sterk moeten verbeteren.

De ceremonie gaat door, dat kan bijna niet missen. De Russen komen, hebben ze al gezegd. En ook de Amerikaanse minister van buitenlandse zaken Clinton zou de gelegenheid luister komen bijzetten. Wie wil er nou niet bij zijn als een oud conflict met geo-politieke betekenis bijgelegd wordt? Met een beetje goede wil zou je het zelfs het eerste tastbare internationale succes van president Obama kunnen noemen.

Turkije en de Armeniërs leven al decennia in onmin, en dat verziekt de sfeer op de toch al explosieve Kaukasus. Sinds Armenië zich losmaakte uit de Sovjet-Unie (in 1991) is de relatie moeizaam. Turkije erkende de nieuwe buur wel snel, maar knoopte geen diplomatieke betrekkingen aan. Dat kwam vooral door meningsverschillen over de massamoord op Armeniërs in de nadagen van het Ottomaanse Rijk (1915-1917). Volgens de Armeniërs (en praktisch de hele wereld) was er sprake van genocide, volgens de Turken niet.

Er ontstond nog een hoofdpijndossier: de oorlog om Nagorno-Karabach, een Armeense enclave in Azerbeidzjan. Er vielen 30.000 doden, Armenië greep de macht in de enclave en Turkije sloot uit solidariteit met Azerbeidzjan (in 1993) zijn grenzen met Armenië. Precies die grenzen moeten volgens het te ondertekenen protocol weer open. Ook zijn de buren van plan eindelijk ambassades te openen in elkaars landen.

Maar of het zover komt is ook na ondertekening niet zeker. De parlementen van de landen moeten nog akkoord gaan met de afspraken. Het is de vraag of beide regeringen het verdrag snel aan de volksvertegenwoordiging wensen voor te leggen.

De Turkse regering staat niet echt te springen. De toenadering tot Armenië – vorig jaar begonnen toen de Turkse president Gül Armenië bezocht om een voetbalwedstrijd bij te wonen – kwam dit jaar onder grote diplomatieke druk van de Amerikanen tot stand. Turkije lijkt vooral bevreesd voor internationale repercussies als het zich niet soepel opstelt.

Bovendien heeft de Turkse regering (net als de Armeense trouwens) in eigen land te maken met druk van critici, die vinden dat de nationale principes te grabbel worden gegooid door het akkoord met de buren. Armeense nationalisten zijn woedend dat hun regering akkoord is gegaan met het oprichten van een commissie die de ’historische gebeurtenissen’ (lees: de Armeense genocide) nog eens goed gaat onderzoeken.

Turkse critici wijzen er op hun beurt op, dat de reden voor het sluiten van de grenzen met Armenië – de kwestie Nagorno-Karabach – niet is opgelost. En dat terwijl premier Erdogan nog in mei een koppeling maakte tussen toenadering tot Armenië en een deal over de enclave.

De Turken leken stiekem te hopen dat er voor vandaag alsnog een akkoord over Nagorno-Karabach gesloten zou worden. Maar besprekingen tussen de presidenten van Armenië en Azerbeidzjan – de afgelopen dagen onder Russische leiding – liepen gisteren stuk. Mogelijk gebruikt de Turkse regering de gang naar het parlement (het uitstel daarvan) daarom nog als drukmiddel. Dan blijven de grenzen voorlopig dicht, en zijn de ceremonie van vandaag en het ’tegenbezoek’ van de Armeense president woensdag bij Turkije-Armenië niet meer dan leuke fotomomenten.