Oorlogspresident voor één termijn

De status quo in Afghanistan is onhoudbaar, zegt Obama. Met 30.000 extra troepen wil hij het tij keren. En weer een gewone president worden.

Zonder retorische franje aanvaardde Barack Obama dinsdagnacht de mantel van oorlogspresident. Hij zal de strijd in Afghanistan opvoeren, maar niet zonder de belofte dat dit op korte termijn kan leiden tot een terugkeer van de Amerikaanse troepen.

Dertigduizend stuurt hij er. Ze moeten er over een half jaar allemaal zijn, sneller nog dan zijn generaal in Afghanistan, Stanley McChrystal, had gevraagd, sneller zelfs dan sommige deskundigen voor praktisch mogelijk houden. Maar Obama heeft haast.

Allereerst moet hij de gestage verslechtering van de militaire situatie keren, voordat de taliban elke vierkante kilometer van Afghanistan onveilig kunnen maken, zo niet beheersen. En ten tweede moet hij de Amerikanen, die de oorlog moe zijn, te veel doden te betreuren hebben en de kosten zien exploderen, kunnen geruststellen. En wel voordat ze in november 2012 naar de stembus gaan om te beslissen over zijn volgende termijn.

Dat laatste argument noemde hij natuurlijk niet. En zoals het hoort in een rede over de ernstigste opdracht die een president kan geven – zeker voor een gehoor van aspirant-officieren van West Point, de oudste militaire academie van het land – werd de politiek er alleen omfloerst bij gehaald.

Maar ze was er wel. In Obama’s schets van Amerika’s geschiedenis sinds het keerpunt 11 september 2001, was de inval in Afghanistan gerechtvaardigd maar die in Irak de doodlopende weg. Die hield mankracht en, erger nog, aandacht weg van Afghanistan. Het leidde ertoe dat de situatie daar ’jarenlang achteruit ging’.

Er waren lichtpuntjes de afgelopen tijd, meende Obama, mede dankzij een begin dit jaar door hem bevolen verdubbeling van het aantal Amerikaanse militairen: de dood van leiders van Al-Kaida en de taliban, vooral in Pakistan, dankzij aanvallen met onbemande vliegtuigen; het feit dat Pakistan een groot offensief is begonnen tegen islamisten in zijn grensgebieden, waar de taliban nog steeds hun toevluchtsoorden hebben; het plaatsvinden van de verkiezingen in augustus. Die laatste hadden de taliban toch maar mooi niet kunnen stoppen, „en hoewel ze te lijden had onder corruptie, leverde die verkiezing een regering op die strookt met Afghanistans wetten en grondwet”.

In feite zei hij daarmee al genoeg: als de verkiezing van Hamid Karzai, na het afkeuren van een miljoen verdachte stemmen en het afhaken van zijn tegenstander in de tweede ronde, al een pluspunt is, dan moet de situatie wel wanhopig zijn. En hoewel Obama dat nog net ontkende – „er is geen onmiddellijk gevaar dat de regering omvergeworpen wordt” – gaf hij generaal McChrystal wel ronduit gelijk: de status quo is onhoudbaar. Als Amerika niets doet, komen de taliban en Al-Kaida weer terug.

En dus gaat hij tot de aanval over, zoals hij ook beloofd had tijdens zijn verkiezingscampagne vorig jaar. Maar dit keer belooft hij meer: over anderhalf jaar al zal het terugtrekken beginnen.

Dat lijkt vooral een politiek geïnspireerde termijn en daarmee een cynische calculatie, over de ruggen en mogelijk de lijken van de straks in totaal ruim honderdduizend Amerikaanse militairen.

Maar ook zonder deze belofte zou iedere Amerikaan ervan uitgaan dat Obama, die zijn politieke rekenkunst nooit heeft laten overschaduwen door zijn andere kwaliteiten, de seizoenen van de democratie goed in de gaten houdt.

Nu ligt die calculatie op tafel. De Amerikanen zien het en zullen het begrijpen. En de bondgenoten zien het en weten dat de politieke stoomwals van de Amerikaanse verkiezingen ook op hen afkomt.

Zoals de Navo-landen, die hij om 5.000 tot 7.000 militairen heeft gevraagd. En Pakistan, waarvan hij eist dat het orde op zaken stelt in zijn grensgebieden en de stabiliteit herwint die plicht is voor een kernmogendheid. Allemaal weten ze waar ze aan toe zijn: Barack Obama is nu een oorlogspresident, maar hij wil zo niet eindigen.