Regels voor kerkenbouw in de moslimwereld verschillen per land

Zwitserland verbiedt de minaret, maar hoe staat het met kerkenbouw in de moslimwereld? Saoedi-Arabië verbiedt kerkgebouwen. Egypte telt zeven miljoen christenen. De wetgeving voor kerkenbouw is er onduidelijk. Veel hangt af van lokale relaties tussen christenen en moslims. Over de bouw van nieuwe kerken beslist de president.

Het minarettenverbod in Zwitserland heeft veel protest opgeroepen in de moslimwereld. Daarop kwamen weer tegengeluiden, die beperkingen van kerkenbouw in moslimlanden aan de kaak stelden.

De situatie op dit punt verschilt van land tot land. Saoedi-Arabië staat geen kerkgebouwen toe. Andere landen kennen een beperkte godsdienstvrijheid, waarbij het moslims niet is toegestaan van geloof te veranderen. Het geldt in zulke landen als vanzelfsprekend dat godsdienstvrijheid niet inhoudt dat verschillende godsdiensten gelijkwaardig zijn aan elkaar. Dat kan gevolgen hebben voor de bouw, reparatie of uitbreiding van kerken. Een groot probleem in zulke landen is de onduidelijke wetgeving.

Een voorbeeld is Egypte. In dat land maken christenen ongeveer acht procent van de bevolking uit. In absolute getallen gaat het om zes tot zeven miljoen mensen. Volgens een karikaturale voorstelling is kerkenbouw in Egypte nagenoeg onmogelijk, als gevolg van een Ottomaanse wet uit 1856, het zogeheten Hama–youni-besluit.

Maar zelfs een toevallige toerist kan constateren dat er wel degelijke nieuwe kerkgebouwen zijn, bijvoorbeeld in de beroemde toeristenplaats Luxor, in de zuidelijke stad Aswan en in de hoofdstad Caïro. Er zijn geen beperkingen voor de hoogte van kerktorens. Anderzijds komt het ook voor dat een priester een boete krijgt omdat hij zonder ambtelijke toestemming een likje verf heeft aangebracht in zijn kerk, nadat zijn officiële aanvraag is vermalen in een pathologisch luie ambtelijke molen. Al dan niet opzettelijk.

„Veel hangt af van plaatselijke verhoudingen tussen moslims en christenen,” legt de Nederlandse socioloog Kees Hulsman uit. Hij woonde vijftien jaar in Egypte en geeft leiding aan het Arab West Report (ARW, www.arabwestreport.info), een website die is gespecialiseerd in de verhoudingen tussen moslims en christenen in Egypte. Als positief voorbeeld noemt Hulsman Aswan, waar de plaatselijke bisschop Hadra het voor elkaar kreeg om een grote kathedraal te bouwen, die het stadsbeeld domineert. Hadra staat erom bekend dat hij uitstekende relaties onderhoud met de moslimbevolking.

De bouw van kerken en moskeeën is geregeld en vooral niet geregeld in een jungle van reguleringen en presidentiële besluiten. Voor compleet nieuwe kerken op nieuwe plaatsen is toestemming van de president nodig, bij minder ingrijpende zaken ligt de beslissing in handen van provinciale autoriteiten.

Het resultaat is een bureaucratisch doolhof. Heerst er een slechte sfeer dan kunnen ambtenaren aanvragen voor restauratie van kerken of uitbreiding daarvan gemakkelijk administratief laten verongelukken en kunnen ze vergelijkbare aanvragen voor moskeeën juist met spoed behandelen. In de jaren tachtig zijn er overigens ook enorm veel illegale, meestal radicale moskeeën gebouwd. Bouwen is een groot woord, ze werden in een nacht uit de grond gestampt.

Om het gebouw te verwijderen, waren lange procedures nodig. Er zijn ook voorbeelden van illegale kerken, die op deze wijze zijn gebouwd. ARW deed een onderzoek naar kerkenbouw van 1998 tot 2007. Grootste obstakel daarbij was de onwil of onmacht van zowel de staat als de koptisch orthodoxe kerk om exacte informatie te verschaffen.