Onder professoren

Een natuurkundige, een neuroloog en een aquatisch ecoloog zijn dit jaar uitverkoren voor de Spinoza-premie van de NWO, de Nederlandse organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek. Die prijs is de hoogste die de wetenschappelijke wereld in Nederland kent en er is voor de bekroonde onderzoeker een geldbedrag aan verbonden van twee en een half miljoen euro, niet voor een jacht en een tweede huis, maar naar eigen inzicht te besteden aan verder onderzoek.

De onderscheiding (en het geld) krijgen de drie prijswinnaars dit najaar uit handen van minister Plasterk, die zelf als moleculair bioloog in 1999 al eens prijswinnaar was, maar gisteren was in het kantoor van de NWO in Den Haag een kleine bekendmakingsbijeenkomst, waarbij een kort laudatio zou worden uitgesproken en de winnaars zelf in negen minuten hun werk mochten toelichten.

Een fijne bijeenkomst was het, met goede sprekers, want die prijswinnaars bezaten ook de gave om helder en eenvoudig te spreken, met veel gevoel voor leken zoals ik, die nog steeds niet kunnen begrijpen hoe een stem via een mobieltje spreken kan, of wat er gebeurt in een stroomdraad als je het licht aandoet.

De natuurkundige deed ook iets met stroom, die gebruikte hij om vloeistof door kanaaltjes te bewegen die dunner zijn dan een menselijke haar. Het valt al moeilijk te begrijpen waarom je zoiets zou willen, maar in deze nanotechnologie beweeg je je in het domein van het allerkleinste. Achter hem verscheen een dia van een driehoekje - het was de dwarsdoorsnee van een nanodraadje, zo intens klein dat als je er een menselijke haar op die schaal naast zou projecteren die haar een diameter zou hebben van 750 meter: „Dat is van hier tot aan het station.” Die laatste toevoeging liet hij gepaard gaan met een naar buiten wijzend gebaar, naar het station Laan van Nieuw Oost-Indië. Ik was hem dankbaar voor de verheldering.

Hij werkte nu aan minilaboratoria die geheel op een chip passen, chips die menselijke cellen konden testen en die konden werken met een honderdste picoliter van een druppel bloed, een miljoenste deeltje ervan. En zelfs als het niet helemaal klopt wat ik uit mijn aantekeningen reconstrueer dan nog is het ont-zet-tend klein.

Het allerkleinste was ook het domein van de neuroloog die in de genetische huishouding en neurotransmitters tuurde naar de oorzaken van migraine, hij geldt als ’een van de zes headache masters of the world’, een absolute specialist.

We mogen dan atomair wijzer en wijzer worden, van het grote geheel begrijpen we nog maar weinig, merkte de aquatisch ecoloog op. Hij zocht via onderzoek in vijvers en meren naar universele waarschuwingssignalen bij kantelpunten in ecosystemen, in klimaten én in samenlevingen. Wat een opgave!

Der Teufel steckt im Detail zeggen de Duitsers. Maar dan zit God in de aquatische ecologie.