Prijs voor drie topwetenschappers

Een fysicus, een bioloog en een neuroloog ontvangen dit jaar de Spinozapremie. Neuroloog Michel Ferrari wordt geprezen om zijn onderzoek naar migraine.

„Ik ben in de ban van migraineaanvallen. Niet dat ik er zelf last van heb, maar ik vind het interessant hoe de hersenen van het ene op het andere moment kunnen ontsporen. Het duurt minstens een dag voordat ze weer op de rails zijn. Ik wil erachter komen wat er tijdens zo’n aanval in de hersenen gebeurt.” Tot nu toe was de Leidse neuroloog Michel Ferrari (55) daarin verre van onverdienstelijk: volgens het gisteren gepubliceerde juryrapport van de Spinozapremie ontdekte hij als eerste migrainegenen en ontwikkelde hij medicijnen om aanvallen te behandelen. Toch is Ferrari nog lang niet klaar. „Ik wil ontdekken hoe een migraineaanval begint. Dat is voor mij de Heilige Graal. Als we dat mechanisme eenmaal door hebben, kunnen we een medicijn proberen te vinden dat op de rem trapt voordat de aanval goed en wel op gang komt. Ik ben pas tevreden als er een middel beschikbaar komt dat mensen dagelijks kunnen innemen om migraine te voorkomen. Ja, dan maak ik wel een vreugdedansje.”

Maar ook met de Spinozapremie was Ferrari ’wekenlang in de wolken’ – hij hoorde een paar weken geleden al dat hij tot de winnaars behoorde. Het geld wil hij besteden aan onderzoek naar de rol van een bepaald type hersencellen bij migraine. Vroeger werd gedacht dat deze zogeheten gliacellen slechts dienden als een steuntje voor de zenuwcellen, maar nu blijkt dat ze ook een rol hebben bij de afgifte en opname van neurotransmitters, de boodschapperstoffen waarmee hersencellen communiceren.

„Als de gliacellen hun werk niet goed doen, blijven boodschapperstoffen vrij rondzwerven in de hersenen, terwijl ze eigenlijk terug de zenuwcellen in zouden moeten gaan. De hersenen schieten dan in een verdedigingsstand, net als wanneer je er bijvoorbeeld met een staafje in port. Eerst ontstaat er een piek in de hersenactiviteit, en later dooft die zenuwactiviteit juist uit. Dat is wat er gebeurt bij een migraineaanval. Als we dit mechanisme nog nauwgezetter bestuderen, gaan we in de behandeling de symptoombestrijding hopelijk voorbij.”

Ferrari wordt gedreven door wetenschappelijke nieuwsgierigheid. „Ik wil per se weten hoe migraine werkt. Lang was de aandoening een ondergeschoven kindje. Het heeft jaren geduurd voordat er erkenning kwam, al heeft 12 procent van de Nederlandse bevolking last van de ziekte. Vaak worden patiënten gezien als aanstellers, omdat ze opeens doodziek zijn, en kort daarna weer vrolijk rondlopen. Deze premie is een geweldige erkenning voor alle migrainepatiënten.” Niet voor niets, dus, dat de laureaat in het juryrapport de bijnaam ’ambassadeur van hoofdpijnpatiënten’ krijgt.