Wanneer gaat praten over in roddelen?

Vragen over de omgang met buren, collega’s, familie, vrienden en kinderen kunt u sturen naar: Trouw, Beste Beatrijs, Postbus 859,1000 AW Amsterdam. U kunt uw vraag ook elektronisch indienen via www.trouw.nl/beatrijs of via beste@beatrijs.com Het archief van deze rubriek is te vinden op www.beatrijs.com

Beste Beatrijs,

Onze vriendenkring stamt gedeeltelijk uit onze studententijd van een aantal jaar geleden. We zien elkaar zelden allemaal tegelijk, maar we spreken regelmatig apart af met verschillende stellen om een hapje te eten en wat bij te kletsen. Vanzelf kom je tijdens zo’n gesprek ook wel eens over andere leden van de vriendengroep te spreken. Een vriend van ons vindt dat ongepast en zegt altijd snel dat we aan het roddelen zijn. Mijn man en ik vinden dat we meningen afstemmen, eens kijken of andere mensen er net zo over denken als wij. Wat is echter de grens? Wanneer is het gewoon praten, wanneer wordt het roddelen?

Andere mensen bespreken

Gesprekken met vrienden kunnen gaan over inhoudelijke onderwerpen (het nieuws van de dag, de televisie van gisteravond, de politiek, het nieuwste boek, de laatste film) of ze kunnen gaan over mensen, inclusief jezelf. Wanneer het gesprek over mensen gaat, komen al snel gemeenschappelijke vrienden en kennissen aan bod. Dat is normaal. Dat praat veel makkelijker dan wanneer je het voortdurend over jezelf en je eigen belevenissen moet hebben. Op ego-verhalen moeten gespreksgenoten immers instemmend en ondersteunend reageren. Praat je over niet-aanwezigen, dan kan iedereen veel meer vrijuit zijn mening geven en de conversatie wordt daar levendiger van. Zo’n gesprek is ook interessanter dan een gesprek over mensen die alleen de spreker kent (’Mijn buurvrouw heeft last van migraine’ of ’Bij mijn schoonzus is er ingebroken’), want daar voelen anderen zich minder betrokken bij.

Praten over wederzijds bekende mensen gebeurt uit belangstelling voor het wel en wee van de betreffende personen. Als je iemand een tijdje niet gezien hebt, wil je weten hoe het met hem gaat. Net als in de journalistiek geldt voor berichten over bekenden dat goed nieuws minder attentiewaarde heeft dan slecht nieuws. Als alles pico bello in orde is, ben je snel uitgepraat. Andermans tegenslag of minpuntjes bieden meer conversatiestof dan andermans vreugde of voorbeeldigheid. Dit soort gesprekken kun je roddelen noemen. Dat klinkt verwerpelijk, maar iedereen doet het. Door meningen aan elkaar te toetsen krijg je vat op de werkelijkheid. Jezelf vergelijken en er gunstig uitspringen speelt ook een rol, evenals het vaststellen van oorzaken, zodat je soortgelijk ongeluk kunt vermijden.

Er is niets mis met praten over bekenden, zolang er geen leugens worden verspreid en zolang je elkaars geheimen bewaart. Het is onaanvaardbaar om privé-informatie die in vertrouwen is verteld aan anderen door te vertellen om er zo de blits mee te maken. Maar het zou raar zijn om algemeen bekende feiten (een vriend heeft een ziekte, ligt in scheiding, is ontslagen, heeft een lastig kind, enzovoort) tot verboden terrein in de conversatie te bestempelen.

Beste Beatrijs,

Door omstandigheden zit ik (studente) tijdelijk bij mijn ouders in huis. Mijn vader heeft de ergerlijke gewoonte bij de broodmaaltijd elke keer zijn mes af te likken en dit vervolgens in de belegpot te dopen voor het smeren van een nieuwe boterham. Kan ik verwachten dat hij deze gewoonte afleert of moet ik accepteren dat dit nu eenmaal zijn manier van doen is?

Vader likt mes af

Waarom vraagt u niet op de man af aan uw vader of hij hiermee op wil houden? Er mag hoe dan ook nooit aan messen worden gelikt, of die messen daarna de jampot ingaan of niet. Het is niet hygiënisch, de tong kan averij oplopen en het biedt tafelgenoten een onprettige aanblik. Uw vader weet best dat dit niet hoort – hij is gewoon te lui om tegenover zijn huisgenoten simpele egards in acht te nemen. Vraag aan uw vader of hij ook z’n mes zou aflikken, wanneer hij met collega’s of met de burgemeester aan tafel zat. Als hij toegeeft dat hij het dan heus wel uit z’n hoofd zou laten, kunt u zeggen dat u eenzelfde bejegening op prijs zou stellen.

Beste Beatrijs,

In mijn uitgebreide familie vinden regelmatig koud/warm buffetten plaats ter gelegenheid van verjaardagen of feestdagen. Die zijn altijd uitermate gezellig met familieleden van jong tot oud. Bij die twee groepen, vooral de zwangere vrouwen en de bejaarden, merk ik op dat zij regelmatig van tafel opstaan om naar het toilet te gaan. Zelf moet ik ook vaak ’zo nodig’, maar ik heb geleerd dat het geen pas geeft om tijdens de maaltijd - en zelfs vlak daarna - naar het toilet te gaan. Als de noodzaak zich voordoet moet ik wel gaan, maar ik geneer me echt. Wordt een buffet van enkele uren niet meer tot een gewone maaltijd gerekend en kan men dan zonder gêne naar het toilet gaan?

Even naar achteren?

Het klopt dat mensen geacht worden van tevoren de wc te bezoeken, zodat ze tijdens het eten niet de tafel hoeven te verlaten en de conversatie te onderbreken. Maar hoge nood breekt wetten en ook bij de formeelste diners is het mensen toegestaan zich even terug te trekken. We zouden immers niet willen dat zich ongelukjes voordoen aan tafel en we willen ook niet dat mensen zitten te lijden omdat ze op barsten staan. Veel zwangere vrouwen en oudere mensen hebben last van een snelle afwatering, dus vanzelfsprekend mogen ze naar de wc wanneer dat nodig is. Bij informele buffetmaaltijden staat toch al iedereen door elkaar op om nog wat eten te halen of bij een andere tafel aan te schuiven, en er is niets op tegen als iemand tussendoor even naar achteren verdwijnt. Het is voor tafelgenoten ongepast om daar commentaar op te geven en om het zelfs maar op te merken. Elk wc-bezoek wordt conventioneel genegeerd door de rest van het gezelschap. Voelt u zich dus vrij om de roep der natuur te volgen. Ik bezweer u: er is helemaal niemand in uw hele familiekring die u dat ook maar in de verste verte euvel zal duiden.