Klinkende liefdespoëzie van een ’heylich glorieus wijf’

Deze uitgave van de liederen van Hadewych had zomaar bij de boekbesprekingen terecht kunnen komen. Dat de prachtig uitgegeven band op deze pagina is beland, is te danken aan de vier bijgevoegde cd’s met reconstructies van de melodieën van Hadewychs verzen. Samen met het hedendaags Nederlands naast de oorspronkelijke middeleeuwse teksten, zijn de cd’s essentieel voor de hernieuwde kennismaking met de heden ten dage moeilijk te doorgronden mystica.

Over het leven van Hadewych is nog steeds weinig bekend. Ze werd rond 1200 geboren in het hertogdom Brabant (dat zich uitstrekte tot ver onder Brussel) en is rond 1250 overleden, vermoedt men. Als begijn wijdde ze zich aan goede werken en bezinning. Ze leefde waarschijnlijk tussen haar gelijken in de buurt van Antwerpen. De belezen mystica was goed op de hoogte van de literatuur uit haar tijd, sprak Nederlands en Frans en ze genoot al tijdens haar leven een zekere bekendheid in Europa – ’heylich glorieus wijf’, werd ze door een tijdgenoot genoemd. Hadewych correspondeerde bovendien met intellectuelen en mystici in de buurlanden en stond zo in contact met gelijkgestemden.

Pas zeshonderd jaar na haar dood (in 1875) verscheen de eerste uitgave van Hadewychs complete werken. Het bestaat uit een verzameling proza waarin ze haar mystieke visioenen beschrijft, uit brieven en uit vijfenveertig gedichten – de liederen waaraan ze haar bekendheid te danken heeft.

Gewoonlijk wordt Hadewychs poëzie onder de noemer ’strofische gedichten’ gerangschikt, maar musicoloog Louis Peter Grijp toont in het uitgebreide voorwoord aan dat de teksten wel degelijk bedoeld waren om gezongen te worden. Hij zocht en vond bij negentien verzen de vermoedelijke melodieën, die op de vier bijgevoegde cd’s voortreffelijk worden uitgevoerd door één of twee vrouwenstemmen. De overige gedichten worden voorgelezen. Het is overigens niet de eerste keer dat Hadewychs zonder notenschrift overgeleverde ’liederen’ in klinkende muziek worden omgezet. In 2002 verschenen onafhankelijk van elkaar ook twee uitgaven met cd.

De Liederen vormen het eerste deel van het verzamelde werk dat de komende tijd bij de Historische Uitgeverij verschijnt: volgen nog de delen met visioenen en brieven in dit monument voor Hadewych. In de verzorgde uitgave van Fraeters en Willaert wordt Hadewych in haar tijd geplaatst en krijgen ze een theologische bedding. Alle gedichten werden bovendien vertaald en zijn van een analyse voorzien.

Grijp legt in een boeiend hoofdstuk uit hoe hij de melodieën bij de verzen heeft gevonden en waarom ze gezongen kunnen worden. Of de liederen het naar de concertzaal halen, weet ik niet. Maar wel klinkt de mystieke liefdespoëzie in gezongen vorm alsof die zo bedacht is. (AF)