Niet Koeman, maar AZ treft blaam

AZ heeft Dick Advocaat al benaderd als opvolger van de zaterdag ontslagen Ronald Koeman. Dat roept óók morele vraagtekens op, en de lof voor de clubleiding kan worden ingeslikt.

In bepaalde opzichten is het ontslag van Ronald Koeman bij AZ zo niet uniek dan toch zeldzaam en curieus te noemen. Hier schuift een kampioen zijn trainer al na een paar maanden aan de kant, na in Alkmaar ook nog eens langdurige perioden onder voorgangers als Adriaanse en Van Gaal. Maar in de kern beschouwd is slechts een klassiek en plat patroon zichtbaar: de trainer wordt afgeserveerd door de clubleiding die hem prees bij zijn aanstelling – sterker, een half jaar geleden werd beweerd dat Koeman aan álle criteria van AZ voldeed.

Daardoor is de directie van AZ nu nog meer getekend dan Koeman, die in 2008 door Valencia ook al na luttele maanden werd ontslagen. De leiding van AZ kan een gebrek aan essentiële inzichten worden verweten. Bij de benoeming van Koeman kon al worden gevreesd dat twee dingen niet werden ingezien: dat de selectie bestaat uit onvolgroeide clubspelers met een minimum aan eigen initiatief én dat het voorgaande kampioensjaar mede door het falen van de concurrentie vertekenend had gewerkt.

Bij AZ werd grofweg, en te simpel, geredeneerd dat Van Gaal de spelers zodanig had opgevoed dat ze onder Koeman een volgende stap konden zetten. Koeman mag zich een inschattingsfout aanrekenen: hij heeft gedacht dat de door zijn voorganger bijkans geprogrammeerde AZ’ers toch wel íets op eigen kracht moesten kunnen. Maar voor een juist perspectief kon al vroeg in dit seizoen worden verwezen naar het voorlaatste jaar van de later bewierookte Van Gaal in Alkmaar. Met een vergelijkbare selectie viel ook hij diep. Van Gaal wilde opstappen, gefrustreerd vooral door een gebrek aan professionalisme – in essentie ook Koemans klacht.

De clubleiding geeft van een dergelijk oog voor verhoudingen geen blijk. Met de snelle en hoogst ongebruikelijke breuk wordt vooral gesuggereerd dat het veel beter had gekund dan nu, met zeven competitienederlagen en uitschakeling in de Champions League. Het verval is inderdaad groot, maar in enige vorm mocht het bij de hoe dan ook omhooggevallen provincieclub worden verwacht. Koeman reageerde verbaasd op zijn ontslag, en daar had hij reden toe: de vijfde plaats is als officiële doelstelling nog bepaald niet onhaalbaar. De directie lijkt zich vooral te laten leiden door het succes van vorig seizoen, dat – als uitzondering – voor een club als AZ de norm niet kan zijn.

Niettemin heeft AZ zich al gewend tot een opvolger uit de hoogste categorie, Advocaat nota bene, die zijn werkzaamheden als bondscoach van België zou mogen combineren met het trainerschap van wat toch in naam nog de kampioen van Nederland is. Voor Advocaat, die volgens de zeden in de top in wezen van dezelfde kernzaken bij spelers wil uitgaan als Koeman, valt op voorhand te vrezen dat hij op vergelijkbare beperkingen zal stuiten.

In breder verband roept AZ’s gegoochel met trainers, in de geest nog van de verdwenen voorzitter Scheringa die altijd het heil van grote namen verwachtte, óók morele vraagtekens op. Officieel wordt bij hoog en bij laag volgehouden dat de financiële huishouding van AZ los staat van de afgestrafte praktijken van zijn gevallen eigenaar. Maar voorlopig is het moeilijk voorstelbaar dat dit geheel en al zo zou zijn. Daarmee kan een gecombineerd beeld hevig gaan knagen: bij AZ, de club die (mede) werd gefinancierd en opgestuwd met voor cliënten van Scheringa knellende constructies, worden nu miljoenen betaald om Koeman af te kopen en waarschijnlijk Advocaat aan te trekken – en dat in het geval van de laatste misschien voor maar een half jaar.

Vanuit dat gezichtspunt is er te meer reden om kritisch naar de AZ-directie te kijken. Als elke feilbare coach heeft Koeman fouten gemaakt. In Alkmaar wordt hem aangewreven dat de discipline tanende zou zijn, wat zich in een groeiend aantal rode kaarten zou uiten. Opnieuw zij een parallel getrokken met het voorlaatste seizoen van Van Gaal, die zich over een gebrek aan zelfbeheersing buiten het veld beklaagde. Het is een moeilijk grijpbaar onderdeel in teamsporten, mag daaruit blijken, en daarom is het hachelijk er ingrijpend beleid op te baseren. Het laat zich raden dat van Advocaat bij AZ zal worden gevraagd de discipline aan te halen, dezelfde taak die hij zich onlangs in België stelde. In de korte tijd daar heeft hij al ervaren dat zoiets zo eenvoudig nog niet is, óók omdat (wat Koeman zal beamen) de vinger vaak niet op één zere plek is te leggen.

Ook aan dergelijke nuanceringen wordt schijnbaar voorbijgegaan door de directie van AZ. Die werd voor zijn degelijkheid de afgelopen jaren nogal geprezen, maar die lof kan nu worden afgezwakt dan wel ingeslikt. De directeuren Gerbrands, Brands en (Scheringa-vazal) Nelissen – geen van allen een voetbalzwaargewicht – reageren op enige tegenspoed met bokkensprongen zonder weerga, en zonder oog voor interne oorzaken van de terugval. Niet dat ze daarmee de enigen zijn, maar ze brandmerken zichzelf er méér mee dan Koeman, een trainer die gebaat is bij grotere persoonlijkheden dan die bij AZ – op én buiten het veld.