Wees voorzichtig met kritiek op aardstralenkastje

Rond 1962 verkocht een man in de omgeving van Amersfoort aardstralenkastjes. Het ging om houten kastjes waarbinnen zich het mechanisme bevond dat een aardstraal onschadelijk maakte door afbuiging of afzwakking of misschien zelfs wel door uitdoving. Ik weet niet goed hoe dat gaat met aardstralen. Het was algemeen bekend dat mensen die op een aardstraal woonden geteisterd werden door hoofdpijn, gewrichtspijnen (’rummatiek’), slapeloosheid, vermoeidheid, futloosheid en allerlei andere schuddingen en bevingen, zowel geestelijk als lichamelijk. De klanten waren boeren op afgelegen boerderijen waar de 20ste eeuw nog niet geheel was doorgedrongen. Die had je toen nog. De verkoop van deze aardstralenkastjes ging niet lang goed, want één van de klanten maakte het kastje open en trof daar een ontstellende leegte.

Je vraagt je af wat men had willen aantreffen in zo’n kistje om het begrip ’aardstraalafbuiging’ gestalte te kunnen geven. Maar die leegte, dat kon natuurlijk niet. De aardstralenkastjesverkoper eindigde voor de kantonrechter en na een bescheiden boete kwam ik hem nog wel eens tegen in de stad als ijscoboer.

In Engeland worden ook aardstralenkastjes verkocht, dit keer door de British Chiropractic Association, de BCA. Op hun website beschrijven ze hun activiteit als uitdrukkelijk gericht op problemen met gewrichten, ligamenten, zenuwen en tussenwervelschijven die zij door bijzondere manipulatieve handelingen kunnen verhelpen. Als ze echt doen wat ze zeggen dat ze doen, namelijk het verplaatsen van wervels, dan vind ik ze doodeng. In de praktijk zal dit dus wel meevallen. Maar onlangs is er een ernstig probleem ontstaan rond de BCA doordat Simon Singh, een gewaardeerd wetenschapper en wetenschapsjournalist, in een artikel in The Guardian hun aardstralenkastje opende en stelde dat er niks in zat. Singh hekelde claims van de BCA dat de chiropraxie therapeutisch van waarde is bij kinderen met koliekpijn, oorinfecties, astma, slaapproblemen, eetproblemen en bij langdurig huilen. De BCA eiste dat Singh dit terugnam. Hij weigerde. Waarop de BCA hem aanklaagde wegens smaad. De Engelse libel laws zijn van een dusdanige aard dat Singh hierdoor diep in de problemen is geraakt.

De BCA staat sterk omdat de rechter heeft besloten dat Singhs artikel betekent dat hij de BCA ervan beschuldigt consciously dishonest te zijn. De BCA vindt dat uiteraard een heerlijke interpretatie, want, zo is hun gedachtegang, niemand zal ons er van durven beschuldigen dat wij niet te goeder trouw zijn. Hierin verschillen ze van mijn Amersfoortse aardstralenafbuiger die niet zou protesteren als we zeiden dat hij de zaak opzettelijk aan het belazeren was.

De vraag blijft in hoeverre er sprake kan zijn van goede trouw als iemand zich niet door de werkelijkheid laat bijsturen tijdens het toepassen van geneeskundige methodes. Ik weet heel goed dat er ook in de reguliere geneeskunde dikwijls maar wat aangemodderd wordt. Maar dat doet niets af aan ons uitgangspunt: wij werken naar het beste wetenschappelijke inzicht en als dat er niet is dan zijn we bereid dat te bekennen. Een dergelijke houding is ondenkbaar zonder meningsverschillen die uitgevochten moeten worden. Dat gebeurt dan ook in de medische vakpers.

Het recente griepcircus is daarvan een goede, zij het lichtelijk kolderieke, illustratie. Maar wat we ook vinden van de acteurs in deze komedie, ik weet zeker dat Klink, Osterhaus, Coutinho of Bonneux nooit op het idee zouden komen om elkaar voor de rechter te slepen wegens smaad omdat ze het niet eens kunnen worden over de ernst van de naderende griep.

Dat zou immers een rare toestand worden, die eindigt met de wanhoopskreet ’maar jij wílt het gewoon niet zien!’ Alsof feiten zich naar de wil buigen.

Een tweede element in dit ongeduld jegens andere opinies is de beschuldiging van de BCA dat wie twijfelt aan de waarheid van hun beweringen ook twijfelt aan hun morele gehalte. Wij naderen hier het godsdienstig domein waarin men zich uiteraard niet laat bijsturen door de feiten omdat godsdienstigheid geen feit onder de feiten is, maar daar onbereikbaar boven zweeft, of onderdoor duikt, wij leveren de metafoor van uw keuze. Dat element van willen is geen terloops aspect bij de omgang met eeuwige waarheden. Het werd mij onlangs nog door een lezer onder de neus gewreven naar aanleiding van mijn wrevel jegens een overspannen omgang met bijbelteksten. Ik werd neergezet als opzettelijk weigerend voor een hindernis. ’Dat is geloof en dat moet je wel willen’, werd mij meegedeeld.

Geheel in deze stijl weigerde de BCA in te gaan op het verzoek van The Guardian om met bewijsmateriaal te komen voor hun vermeende successen. Zij bleken echter wel bereid om Singh juridisch een trap onder te gordel te geven, waarmee zij zichzelf op eenduidige wijze buiten de orde van het beschaafde debat plaatsen.

Ik weet, op grond van mijn anatomische kennis, dat chiropraxie onzin is. Maar ik voel mij niet beledigd als iemand daar anders over denkt. Waarbij ik moet toegeven dat ik wel enigszins getreiterd word door de vraag: ’kan hij het nou niet zien, of wil hij dat niet?’