Niemand rekende op haar

Bij de Engelse bookmakers stond ze laag genoteerd. Toch ging de Nobelprijs 2009 voor literatuur naar de Duits-Roemeense schrijfster Herta Müller.

Zelfs in Duitsland had men er niet op gerekend. De eerste journaals na de verkondiging om één uur ’s middags brachten het nieuws stotterend. „De jonge schrijfster die in de jaren zestig uit Roemenië vluchtte”, meldde het veel bekeken ’Mittagsmagazin’. En dat terwijl de naam van Herta Müller in kennerskringen al dagenlang werd rondgefluisterd.

Herta Müller is 56 jaar en verwisselde in 1987 haar geboorteland Roemenië het land van haar moedertaal. Ze behoorde in Roemenië tot een van de Duitse minderheden, die daar al eeuwenlang wonen. In het land van dictator Ceausescu kreeg ze weinig kansen om te publiceren. Na een jarenlange strijd kreeg ze eindelijk toestemming het land te verlaten.

Secretaris Peter Englund van het Nobelprijscomité prees in zijn aankondiging hoe Müller ’middels de verdichting van de poëzie en de zakelijkheid van het proza landschappen van thuisloosheid weet te openen’.

De keuze voor Müller was vooral verrassend omdat weinigen op een Europese winnaar hadden gerekend. Daar waren er de laatste jaren al zo veel van. Kenners speculeerden op auteurs als de Amerikaan Philip Roth, de Israeliër Amos Oz en de Syriër Adonis. Secretaris Englund had van Zuid-Amerikaanse schrijvers gerept. De Duitse literatuurpaus Marcel Reich-Ranicki, fan van Roth, reageerde teleurgesteld: „Alweer een vrouw”.

Herta Müller liet via haar uitgever weten geen woorden te hebben om haar verrassing en haar vreugde uit te drukken. „Ik kan het nog altijd niet geloven.” Bondskanselier Merkel prees de ’ongelooflijke moed’ van de schrijfster. Burgemeester Klaus Wowereit van Müllers woonplaats Berlijn: „We zijn allemaal trots”. Trots was ook haar 84-jarige moeder, al had die liever gezien dat Herta in Roemenië gewoon lerares was gebleven.