Tijd van blunders sterft uit, denkt OM

Door ’grove veronachtzaming’ en een ’opeenstapeling van verzuimen’ zag het Openbaar Ministerie zestien drugsverdachten vrijuit gaan.

Rechters in Zutphen oordeelden gisteren ongekend hard over het onderzoek van het Openbaar Ministerie (OM) in de omvangrijke drugszaak TomPoes. Kern van dit oordeel is dat van het onderzoek weinig deugde.

Sprekend voorbeeld in de foutenbrij van de juridische professionals is het ’onjuist’ uitwerken van een afgetapt telefoongesprek van een verdachte. Deze werd blijkens de schriftelijke versie van het verslag gevraagd of hij belang had bij een ’xtc-handel’. In werkelijkheid werd niet over ’xtc’ gepraat, maar over een type Mercedes, de ’S400’.

Door toedoen van de verdediging werd de fout ontdekt. Het kwaad was toen echter al geschied. De bevindingen rond het voor waar aangenomen xtc-verhaal leidden ertoe dat opnieuw een verdachte werd afgeluisterd, en de uitkomsten hiervan werden voor verder onderzoek gebruikt. In haar vonnis geeft de rechtbank aan dat de foute weergave van het telefoongesprek het onderzoek ’ten onrechte’ opschaalde van ’(enkel) soft- naar (mede) harddrugs’.

Maar de drugszaak liep letterlijk van meet af aan uit de pas. Zo was het onderzoek volgens het OM op 14 september 2006 begonnen. De rechtbank denkt hier anders over en wijst op een proces-verbaal waaruit blijkt dat eerst op 12 maart 2007 het onderzoek van start ging. Het komt erop neer dat in de vele processen-verbaal de termen ’voorbereidend onderzoek’, ’verkennend onderzoek’ en ’opsporingsonderzoek’ door elkaar zijn gebruikt. De rechtbank concludeert hierom dat voor haar ’niet is vast te stellen wanneer is begonnen met het onderzoek’.

Een ogenschijnlijk traditionele fout van het OM is haar verzuim om ’geheimhoudersgesprekken’ te vernietigen. Een identiek incident deed zich eind 2006 voor: tweeëntwintig Hells Angels mochten een bescheiden feestje vieren omdat de officier had verzuimd de tapgesprekken tussen verdachten en advocaten te vernietigen. Een euvel dat schijnbaar kansloze en hiermee strafbare verdachten vaker in de kaart speelde.

In de Zutphense misère noemt de rechtbank het niet vernietigen van de geheimhoudersgesprekken, tussen verdachten en medici in deze zaak, een ’grove veronachtzaming van de belangen en rechten van de verdachten’. ’Het stelselmatig negeren van de wet, besluit en instructie, bestemd om het vrije verkeer tussen verdachten en geheimhouders te waarborgen, levert een verzuim op’ naar het Wetboek van Strafrecht, stelt de rechtbank.

Het OM lijdt prestigeverlies als zij, voor het oog van de samenleving, onderuit de zak krijgt. Hoe ’vervelend’ Zutphen ook bevonden werd, extra zorgen maakt het College van Procureurs-generaal zich niet. TomPoes is een oude zaak uit een periode dat officieren de regels (nog) niet altijd adequaat hanteerden. In zaken van recente(re) datum nemen ’screenen en scannen’ daarentegen een topplaats in op de lijst van prioriteiten, reageert het OM.