Kadafi: de profeet van de revolutie

Kadafi laat zijn volk de hele week vieren dat hij 40 jaar aan de macht is. Democratie, mensenrechten en voorspoed heeft hij niet gebracht.

Zijn hulpjes kropen in elkaar, maar Moammar Kadafi moest lachen toen een Amerikaanse verslaggever hem ooit vroeg of hij echt gek was en een terrorist. „Alle profeten is verweten dat ze gek waren en terroristen”, antwoordde de Libische leider. „Zelfs Christus is gekruisigd, maar daarna zijn ze tot zijn geloof overgegaan.” Of hij zichzelf als profeet beschouwde? „Nee”, zei Kadafi . „Er is een verschil tussen een door God gezonden profeet en een profeet van de revolutie.”

Meer dan twee decennia was de Libische leider kolonel Moammar Kadafi de paria van de Westerse wereld, ’de dolle hond van het Midden-Oosten’, in de woorden van Ronald Reagan, die Libië, het centrum van de terreur, liet bombarderen na een aanslag op een disco in Berlijn vol Amerikaanse militairen. Met zijn oliegelden steunde Kadafi wereldwijd guerrillabewegingen en kennelijk ook tal van aanslagen.

Tot Kadafi alsnog van paria tot geaccepteerd leider werd, en bovenal gewild handelspartner, om wiens buitenissige gedrag nog slechts wordt gegniffeld. Die ommekeer kwam na de aanslagen van 11 september 2001. Kadafi begreep dat de wereld niet meer dezelfde was, en om aan het lot van Saddam te ontkomen nam hij de verantwoordelijkheid voor het neerhalen van het Pan-Am-toestel boven Lockerbie en leverde hij alle spullen waarmee hij massavernietigingswapens wilde produceren bij de Amerikanen in.

Kadafi kan er prat op gaan de langstzittende leider van zowel Afrika als de Arabische wereld te zijn. In die contreien is hij een volksheld die niet alleen het Westen tart, maar ook Arabische en Afrikaanse leiders ’de waarheid’ durft te zeggen.

Veertig jaar is hij nu aan de macht, de ’broeder leider’, formeel als ’ambteloos burger’. Zijn verschijningen –waarbij hij zich omgeven weet door zijn vrouwelijke bodyguards (’die laten zich minder afleiden’)– zijn haast altijd goed voor ophef. Of dat nu tijdens een Arabische top is, waar hij de Saoedische kroonprins voor leugenaar uitmaakt, of dat hij met zijn bedoeïenentent weer ergens in de wereld neerstrijkt, in Moskou in het park bij het Kremlin, in Parijs in de tuin van het gastenhuis nabij het ülysée. Het is overigens verre van behelpen in de tent, die –zijn gewuif met waaiers ten spijt– is uitgerust met airconditioning en plasma-tv.

Achter zijn flamboyante gewaden schuilt een sluwe politicus, een overlevingskunstenaar. Na zijn coup tegen de corrupte koning Idris in 1969 beloofde de toen 27-jarige kolonel een einde aan alle corruptie en armoe. In feite lapt hij de democratie en de mensenrechten al veertig jaar aan zijn laars, bekleden zijn familie- en stamleden de machtsposities en onderdrukt zijn veiligheidsdienst elke vorm van oppositie. In zijn volksdemocratie, mag het volk vergaderen, maar heeft het niets in te brengen. Enerzijds kan hij in het zadel blijven dankzij de enorme opbrengsten van de gas- en olievoorraden, anderzijds hebben die miljarden amper enige structurele ontwikkeling gebracht. Toen hij dat eens erkende, was zijn enige daad de ’verantwoordelijke’ minister te ontslaan. In lijn met zijn jamahiria –de massaheerschappij, zoals hij die in zijn groene boekje heeft uitgewerkt– beloofde hij dat voortaan alle oliegelden direct naar het volk zouden stromen.

Als zelfbenoemde opvolger van de Egyptische leider Nasser (zie kader), poogde hij lange tijd de Arabische eenheid te bevorderen. Toen dat mislukte richtte hij zich op Afrika, met zijn kansloze plan voor een Verenigde Staten van Afrika. Het belette hem niet een pact met Italië te sluiten om Afrikaanse vluchtelingen meedogenloos terug te sturen.

De Italiaanse premier Berlusconi viert nu in Tripoli mee, evenals de Venezolaanse president Chávez en tal van leiders uit Afrika. Veel Westerse leiders hebben toch maar verstek laten gaan na de heldenontvangst in augustus voor de vervroegd vrijgelaten zieke Lockerbie-dader .