Turkije en Armenië nader tot elkaar

Turkije en Armenië doen concessies om de onderlinge verstandhouding te verbeteren. Als het meezit, gaan de presidenten in oktober weer samen voetbal kijken.

De Armeense president Serzh Sargsyan komt misschien toch voetbal kijken in Turkije. De twee landen zijn akkoord gegaan met een protocol dat onder bemiddeling van Zwitserland is opgesteld. Volgens deze tekst opent Turkije de grens met Armenië en gaat Armenië akkoord met het vormen van een internationale commissie die de dood van anderhalf miljoen Armeniërs in 1915 gaat onderzoeken.

Binnen zes weken moeten de parlementen van de beide landen deze afspraken goedkeuren. Over anderhalve maand wordt namelijk de WK-kwalificatiewedstrijd tussen Turkije en Armenië gespeeld. De aanwezigheid van de Armeense president bij deze voetbalwedstrijd is belangrijk omdat zijn Turkse collega Abdullah Gül vorig jaar september als een gebaar van goede wil naar de eerste wedstrijd in Armenië was gegaan. Het niet beantwoorden van deze stap van Gül zou een deuk slaan in de toch al moeizame betrekkingen.

Op het eerste gezicht lijkt het er op dat de twee landen overeenstemming hebben bereikt door de twee grootste twistpunten op de lange baan te schuiven. De Armeniërs leggen zich er bij neer dat een onafhankelijke, internationale commissie van wijze mannen zich buigt over de gebeurtenissen in 1915. Deze commissie moet de archieven bestuderen en een rapport uitbrengen over de vraag of de Turken dat jaar wel of geen genocide hebben gepleegd op de Armeense minderheid in Turkije. Hiermee laten de Armeniërs het idee varen dat de genocide een onwrikbaar feit is en dat het doorverwijzen van dit feit naar een commissie een belediging is aan het adres van de slachtoffers.

Met het nieuwe protocol trekt Turkije op zijn beurt een streep door zijn eigen voorheen onvermurwbare houding in de kwestie Nagorni-Karabach. Dit door Armenië bezet gebied is de bron van vijandschap tussen Armenië en Azerbeidzjan. De Azeri’s zijn een Turks volk. Daarnaast heeft Turkije grote energiebelangen in Azerbeidzjan. Turkije heeft het opbouwen van diplomatieke betrekkingen met de Armeniërs dus niet opgehangen aan de eis van een terugtrekking uit het bezette gebied, met het risico van een zeer teleurgesteld en boos Azerbeidzjan.

Gezien de eerste reacties in de media lijkt de meerderheid van de Turken te kunnen leven met deze stappen. De Armeens-Turkse schrijver Markar Esayan zegt de tevredenheid van de mensen te begrijpen: „Ook de meerderheid van de mensen in Armenië is verheugd met dit initiatief. Men heeft genoeg van de vijandschap.”

Volgens Esayan heeft Turkije eindelijk als een groot land gehandeld als het gaat om de betrekkingen met Armenië. „Als onafhankelijk land kun je je betrekkingen met een buurland niet laten afhangen van de houding van een derde land. Azerbeidzjan is belangrijk voor Turkije, maar de slechte verstandhouding met Armenië heeft de Turken te veel gekost tot nu toe. Ik hoop dat de beide parlementen dit protocol goedkeuren en wij als burgers eindelijk tussen de twee landen kunnen reizen.”

Het opengaan van de grens tussen de twee landen is niet alleen voor Armenië belangrijk, maar ook voor het arme noordoosten in Turkije. De verwachting is dat de handel tussen Armenië en Turkije en de bouw van een spoorlijn tussen de twee landen het armste gebied in Turkije een economische impuls zal geven.