Bevrijdende ironie

Waarom Nederland er overal hetzelfde uitziet, is een raadsel. Fotograaf Hans van der Meer gaat op onderzoek uit.

Een bemodderde stalen huishoudtrap ligt naast fotograaf Hans van der Meer (Leimuiden, 1955) in de auto op weg naar het zoveelste voetbalveld. Waarom hij die trap nodig heeft is in een documentaire te zien op zijn overzichtstentoonstelling ’Work & Play’ in het Nederlands Fotomuseum in Rotterdam.

Natuurlijk is er veel ruimte gegeven aan zijn bekendste serie foto’s ’Hollandse’ en ’Europese velden’, waarin hij voetbal op een onconventionele manier in beeld brengt. Geen volle stadions met jonge godenzonen, maar de garagehouder en systeembeheerder die op een veld in Gouda of in Porto bij elkaar komen voor een potje amateurvoetbal.

Daarbij is die trap een belangrijk hulpmiddel. Want Van der Meer zoekt naar een balans tussen het hoofdonderwerp en zijn omgeving en gaat de hoogte in om afstand te nemen. Zo kan hij relativeren, want het is de licht ironische toon die zijn werk speciaal maakt.

De iets te dikke scheidsrechter, of de bal die in het water ligt waarbij de speler het nakijken heeft. Voetbal is volgens de fotograaf een sport van de ruimte, iets waarmee de professionele sportfotografie tegenwoordig niet veel meer doet.

Minder zichtbaar hilarisch, maar met een kritische blik, zoekt hij in zijn laatste project ’Het Raadsel van Nederland’ naar het kenmerkende uiterlijk van Nederland. En volgens hem is de kern daarvan te vinden in kleinere plaatsen als Raalte of Barneveld, waarvan hij opmerkt: „Zo ziet het er bij ons uit, dit is zoals wij het doen, maar waarom dat zo is, dat is een raadsel.”

Die foto’s zien er bij de eerste aanblik niet direct spannend uit, maar na langer kijken zijn ze confronterend en maken ze je bewust van de omgeving waarin wij leven. Zo is er een leeg plein te zien met op de voorgrond drie blonde pubermeisjes op een bankje met hun mobieltje. Daarnaast kleinschalige nieuwbouw, onuitgesproken van vorm. Op het plein wapperen banieren met de tekst ’Opgewekt Raalte’ en in de verte is het logo van een bekende drogisterijketen te onderscheiden. Ordelijk, recht en opgeruimd ziet het eruit.

Op de foto die gemaakt is in het centrum van Barneveld herken je hetzelfde logo van die drogisterijketen en verder de vertrouwde fietsenrekken, prullenbakken en nieuwbouw die op die in Raalte lijken.

Iets van het raadsel waarom het er overal hetzelfde uitziet, geeft Van der Meer in een bijbehorende tekst prijs. Hij legt uit dat alle straatmeubilair uit standaardcatalogi wordt gekocht. Dat maakt dat de openbare ruimte overal op elkaar lijkt. De peukenpalen, bomenroosters en zitbankjes zijn hetzelfde.

In dit overzicht is te zien dat Van der Meer niet alleen voetbal met droge humor bekijkt, maar eigenlijk alles wat voor zijn lens komt. Dat werkt bevrijdend en is ook heel Nederlands.