Hoever gaat ministeriële verantwoordelijkheid?

De ministeriële verantwoordelijkheid gaat ver. Menig minister kwam in de problemen door handelingen van ambtenaren. Of hij ervan wist of niet, de minister is nu eenmaal verantwoordelijk. Maar ben je dat als premier ook, als je topambtenaar expliciet besluit dat het beter is als je nergens van weet?

De brand in het Catshuis, een aantal jaar geleden, kostte het leven van één van de schilders. Was het gebruik van thinner de oorzaak van de korte, maar felle brand of droeg de brandbare wandbekleding van de ambtswoning van de minister-president daar ook toe bij?

De zaak leidde een aantal jaren een slepend bestaan, maar is nu opeens politiek brisant geworden door het opduiken via het RTL Nieuws van aantekeningen van de toenmalige topambtenaar van premier Balkenende.

In aantekeningen en memo’s komt de opmerking voor dat er politieke gevoeligheden dreigden naar aanleiding van het TNO-rapport dat de wandbekleding als mogelijke medeveroorzaker van de brand noemde. Het was maar beter als de minister-president daar niet in betrokken werd. Sterker, het rapport werd niet eens ter beschikking gesteld aan het Openbaar Ministerie dat alsnog onderzoek deed naar de oorzaken van de brand.

Strikte genomen is een bewindsman verantwoordelijk voor elke ambtelijk daad of beslissing. Ook voor de beslissing om jou niet op de hoogte te brengen. Ook al is de werkelijke schuldige de landsadvocaat, zoals SP-Kamerlid Ulenbelt stelt, daarmee valt de politieke verantwoordelijkheid niet weg te poetsen.

Toch wil de Kamer kennelijk niet meteen in de hoogste formele boom klimmen. In het debat over de Catshuisbrand en de gebeurtenissen daarna, zal de Kamer wellicht besluiten tot een eigen vervolgonderzoek om nu eens echt de onderste steen boven te krijgen. Dat kan er op duiden dat ook de Kamer zich realiseert dat jeder Konsequenz zum Teufel führt.

Ook deze uitkomst zal voor de premier overigens een uiterst vervelende zijn nu dit najaar al der resultaten bekend moeten worden van het onderzoek naar de Nederlandse steun voor de inval in Irak en het onderzoek naar de oorzaken van de kredietcrisis. Een kabinet dat zoveel moeite heeft te overleven kan straks nog bezwijken door de dreiging van al die onderzoeken.