’Het volk wilde snel onder de vleugels van Helmut Kohl’

Op de val van de Muur volgde meteen de hereniging van de beide Duitslanden. Volgens politicus Wolfgang Thierse was er geen alternatief.

Hij is de meest prominente SPD’er met een DDR-verleden. Zoals Angela Merkel dat in de CDU is. Maar veel meer dan de bondskanselier komt Wolfgang Thierse op voor de voormalige DDR-burgers. „De leiders hebben gefaald, de mensen niet”, zegt hij telkens weer. En: „Je bent toch niet meteen een communist als je graag terugdenkt aan de aangename kanten van je verleden.”

Toen de SPD regeerde, was hij voorzitter van het parlement, nu zijn partij met de CDU regeert is hij vicevoorzitter. Met zijn volle baard ziet hij er nog steeds uit als een DDR-activist. Tijdens de revolutie van 1989 stond hij vooraan. Twintig jaar later trekt hij zijn lessen uit de omwenteling. Donderdag spreekt hij erover op het Duitsland Instituut in Amsterdam.

„Alles ging heel snel, er was een enorme tijdsdruk”, zegt Thierse. Hij was in luttele weken opgeklommen tot voorzitter van de Oost-Duitse SPD. „De druk kwam vooral van de basis. Eerst heette het: ’Wij zijn het volk!’ Dat was tegen de leiding van de DDR gericht. Toen heette het ineens: ’Wij zijn één volk!’ Men wilde zo snel mogelijk bij de Bondsrepubliek.”

Thierse (1943) had zich in de DDR genesteld in wat hij zijn ’wetenschappelijke nis’ noemt. „Ik hield me als lid van de Academie van Wetenschappen bezig met de geschiedenis van de esthetica.” Pas in de loop van 1989 ontwaakte de politicus in hem.

„Net als velen begon ik in hervormingen te geloven. De vreedzame demonstraties in Leipzig, de protestmanifestatie in Berlijn, de grootste uit de Duitse geschiedenis – ze gaven het gevoel dat er veranderingen mogelijk waren. Ik steunde het Nieuwe Forum, omdat het zich heel algemeen voor democratie inzette. Maar dat het zo snel zou gaan, heeft niemand voorzien.”

Op de val van de Muur volgde al snel de hereniging van de beide Duitslanden. Maar van een samengaan van twee gelijkwaardige partners was geen sprake, vindt Thierse. „Wat wil je? Een geslaagde economie en een mislukte economie zijn nu eenmaal niet gelijkwaardig. De West-Duitsers waren de leermeesters, wij de leerlingen. Wij hebben ons bij hen aangesloten.”

Zelfs voor een discussie over een nieuwe grondwet was geen tijd. „Het ongeduld was te groot. Als de D-mark niet naar ons komt, komen wij naar de D-mark, riep het volk. Het wilde zo snel mogelijk onder de vleugels van bondskanselier Helmut Kohl. ”

De combinatie van haast en ongelijkwaardigheid leidde volgens Thierse tot een verknipte omgang met de DDR-geschiedenis. „De West-Duitse pers domineerde het debat over het DDR-verleden. Dat ging daardoor uitsluitend over de geheime dienst, de Stasi. Het ging over lafheid en schandalen. Dat was fataal. Het dreef de mensen in de armen van de Linkspartij.”

Thierse wil er geen misverstand over laten bestaan: de DDR was een dictatuur, een ’onrechtstaat’. „Maar de mensen vormden een ’noodgemeenschap’, waarin ze zich tegen de opdringerigheid van de staat, de beknotting van hun vrijheid en de schaarste van de economie teweerstelden. De instemming met de staat was gering, dat was onder de nazi’s heel anders!”

Thierse vindt dat men de nazidictatuur en de DDR-dictatuur niet met elkaar kan vergelijken. „Natuurlijk heeft de DDR dodelijke slachtoffers gemaakt en heeft ze de levens van vele mensen verknald. Maar er is een kwantitatief en kwalitatief verschil. De nazidictatuur heeft bergen van lijken voortgebracht, de DDR-dictatuur bergen van dossiers.”