Prinsjesdag moet meer inhoud krijgen

Het kabinet heeft goede redenen om de Troonrede een andere opzet te geven. Deze krant kwalificeerde haar al eens als ’een verzameling gortdroge departementale mededelingen, waar de premier een nietje doorheen jast’.

Zo is het ook: uit communicatief oogpunt is dit staatsstuk een onding, dat vanwege de vele voortijdige lekkages nauwelijks nieuws bevat. Zelfs zonder lekkages kan iedereen die het beleid volgt tamelijk nauwkeurig voorspellen hoe de nieuwe begroting eruit zal zien. De parlementaire journalist Henry Faas toonde dat al aan in de jaren vijftig, tot ontsteltenis van premier Drees die niet kon geloven dat hij gewoon wat berekeningen had gemaakt op de achterkant van een sigarendoos.

Degenen die menen dat het voortijdig uitlekken van nieuws een belediging is van het staatshoofd houden dus een illusie overeind. Als de Troonrede de afgelopen decennia al eens iets nieuws bevatte, betrof dat een verandering in ’de bede’, waarover dan ook prompt politiek rumoer uitbrak. Het is dus niet zo gek dat het kabinet een opzet overweegt die de begroting in perspectief plaatst en is gericht op communicatie met de burgers.

In zo’n opzet past het niet de Miljoenennota vier dagen eerder publiek te maken. Een verschuiving van de opening van het parlementaire jaar naar de tweede of derde vrijdag van september zou al meteen de doodsteek van de Troonrede-nieuwe stijl betekenen en Prinsjesdag tot louter vertoon degraderen. Niemand zit te wachten op wat oud-VVD-leider Wiegel smalend omschreef als een schep mosterd na de maaltijd, zelfs als die uit koninklijke hand wordt opgediend.

Van meer belang is de vraag of een ’visionaire Troonrede’, zoals vicepremier Bos voorstaat, niet te veel in strijd komt met de positie van de koningin als symbool van de eenheid der natie. Sommige oud-ministers vrezen een politisering van het koningschap. Puur staatsrechtelijk is dat onzin. De Troonrede wordt opgesteld onder verantwoordelijkheid van een zittend kabinet en is dus altijd een politiek stuk, hoezeer opeenvolgende premiers ook hun best hebben gedaan dat karakter te bemantelen door het van alle geur en kleur te ontdoen.

Koudwatervrees lijkt hier de voornaamste drijfveer. Het is best mogelijk, zoals in 2002 is bewezen, de Troonrede het karakter te geven van een ’staat van de natie’, die recht doet aan de zorgen en verwachtingen van alle Nederlanders.