Terreurverdachte kan vluchteling worden

Ex-gevangenen van Guantánamo uitnodigen als vluchteling, lijkt juridisch de beste oplossing voor Nederland. Maar schurken wil het niet.

Premier Balkenende deed president Obama dinsdag een vage toezegging: „Als het sluiten van Guantánamo Bay straks vastzit op het onderbrengen van enkele mensen, moeten we bezien of Nederland een bijdrage kan leveren.” Een dag later was minister Hirsch Ballin (Justitie) al iets concreter. Op Radio 1 zei hij dat als ex-gevangenen hier worden toegelaten, Nederland volledige inzage wil in de dossiers.

De deur om hier terreurverdachten uit Guantánamo Bay op te vangen staat dus op een kier. De eis van Hirsch Ballin is daarom een logische, zegt Lars van Troost, hoofd externe betrekkingen bij Amnesty International. „Het is voor Nederland belangrijk dat er geen concreet bewijs tegen hen is.”

Na zorgvuldige selectie kan de ex-gevangene een verblijfstatus krijgen, verwacht Vluchtelingenwerk. Nederland heeft een hervestigingsbeleid. Ieder jaar haalt het kabinet maximaal vijfhonderd vluchtelingen uit crisisgebieden hier naartoe. Guantánamo-verdachten kunnen onder deze groep worden geschaard. Nederland zit niet te wachten op gevangenen tegen wie wel serieuze verdenkingen van terreurdaden bestaan. De Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) zal hen artikel 1F van het VN-vluchtelingenverdrag tegenwerpen. Dat houdt in dat bij ernstige vermoedens van schuld aan oorlogsmisdaden een verblijfsstatus uitgesloten is. Daar is geen veroordeling voor nodig.

Er lopen in dit land al enkele honderden ’1F’ers’ rond, voornamelijk Afghanen. Deze ex-asielzoekers zouden in eigen land vuile handen hebben gemaakt. Nederland kan niets met hen. Ze worden niet berecht bij gebrek aan bewijs. Uitzetten blijkt vaak niet mogelijk. Wanneer in hun geboorteland persoonlijk gevaar dreigt, verbiedt artikel 3 van het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens een gedwongen terugkeer. Dat levert vaak schrijnende situaties op, weet advocaat Marieke van Eik, specialist in 1F-zaken. „Ze komen in een ingewikkelde, illegale gedoogstatus terecht. Nederland zal niet nog meer 1F’ers willen toelaten”

De verwachting is dat de meerderheid van de ruim tweehonderd gevangenen die nog vastzitten op Guantanamo Bay, niet terugkan naar huis. Opgesloten Oeigoeren naar China terugsturen is vragen om moeilijkheden, zegt Van Troost. Hij verwacht dat, mocht het ooit zover komen, Nederland slechts enkele terreurverdachten zal toelaten. De groep waarmee de Verenigde Staten worstelen, bestaat uit enkele tientallen personen. Van Troost: „Obama praat met zo’n beetje de hele Europese Unie. Er zal voor Nederland niet veel overblijven. Wat ook van belang is: willen deze mensen wel naar ons land? Die vraag hoor ik nergens.”