’Wij doen hier een aanval op de uitval’

Een spijbelparadijs is Moerdijk niet, maar de West-Brabantse gemeente tobt wel met grootsteedse problemen. Drugsgebruik, een gedragsstoornis of verkeerde vrienden leiden tot schoolverzuim.

Soms komt ze me toch in een troep terecht, zegt Ellen Stoop (60), leerplichtambtenaar te Moerdijk. Gaat ze onaangekondigd op huisbezoek bij een spijbelaar, moet ze over stapels rotzooi stappen in de gang. „Dan is zo’n huis zo vies, dat ik zelfs geen kopje koffie durf te accepteren.”

Samen met collega Ans Machielse (38) voert Stoop een ’lik-op-stukbeleid’ om het schoolverzuim in de gemeente terug te dringen. „Wij doen hier een aanval op de uitval, zeg ik altijd.”

Die aanval begint al bij een streng regime voor laatkomers: wie zeven keer te laat de les in sjeest, krijgt een waarschuwing. Bij negen keer volgt een proces-verbaal. Tenminste, als de school de namen van deze leerlingen doorgeeft aan het gemeentehuis. Daarop dringen Machielse en Stoop flink aan: „We zeggen: Jongens meld het verzuim alsjeblieft”.

Hun oproep heeft geholpen: in vier jaar tijd is het aantal verzuimmeldingen bijna verdubbeld. Maar er is ook een andere verklaring voor het stijgend aantal spijbelaars in Moerdijk. „Ik zie de laatste jaren steeds meer kinderen met autisme, ODD, noem de stoornissen allemaal maar op”, zegt Stoop.

Deze kinderen lopen vast op een gewone school en worden daarom weggestuurd. Vervolgens moeten ze wachten – soms eindeloos – op een plek in het speciaal onderwijs. Dat zijn, aldus Stoop, ’heel trieste gevallen’. Ze zou ze graag meteen een passende plek in de schoolbank gunnen, maar de wachtlijsten zijn lang.

Volgens het Verwey-Jonker Instituut, dat zich baseert op cijfers van het ministerie, heeft Moerdijk een van de hoogste verzuimpercentages van Nederland. Maar dat klopt niet, zeggen Stoop en Machielse: dat percentage is zo hoog doordat zij ’er bovenop zitten’ en ’ieder uurtje’ registreren.

Al is Moerdijk is volgens hen dus niet het Sodom en Gomorra van de spijbelaars, serieus zijn de problemen er intussen wel. Kinderen die drugs gebruiken, hun moeder van de trap gooien, het slachtoffer zijn van incest: Stoop en Machielse komen het allemaal tegen in hun werk.

Spijbelen is vaak een signaal dat er meer aan de hand is, aldus de leerplichtambtenaren. Ze tonen een aantal dossiers om dat te illustreren.

Leerling Pieter (de naam is gefingeerd) woont pas sinds kort in Moerdijk. Geen reguliere school ziet hem zitten, want in zijn vorige woonplaats vertoonde Pieter nog wel eens ’een stukje agressie’. Machielse vond een plaats voor hem in het speciaal onderwijs, en wat blijkt: „Daar zit hij helemaal op zijn plek. Die jongen is nu gelukkig, omdat hij daar begrepen wordt.”

De twaalfjarige Kevin heeft een foutje gemaakt: hij ging knokken na de zwemles en sloeg een klasgenoot bewusteloos. Het vonnis van de school: een week schorsing. Daarna mag Kevin weer terugkomen, als zijn moeder tenminste met hem meekomt om de zaak te bespreken.

Maar moeder weigert zich op school te melden, en houdt haar zoon gewoon thuis. Die zit zich daar intussen stierlijk te vervelen, zo blijkt als Stoop hem opzoekt. Hij wil heel graag weer lessen volgen en ’weet niet’ waarom dat van zijn moeder niet mag. Stoop: „Dat mag zij dus voor de rechtbank komen uitleggen”. Ze maakt een proces-verbaal.

En dan is er nog de 17-jarige Mehmed, die steeds door zijn moeder wordt ziek gemeld. „Ik ben maar eens gaan informeren”, zegt Stoop. „Bleek dat hij met z’n vrienden gewoon op straat liep als hij ’ziek’ was. En roken, niet te zuinig.” Met deze Mehmed, die ook al eens vastzat ’vanwege dingen die niet door de beugel kunnen’, is Stoop nu vier jaar bezig. Ze ziet zijn toekomst somber in: „We hopen dat hij ooit het licht ziet. Maar dat verwacht ik, helaas, niet.”