Bang voor de automobilist

De auto is een eerste levensbehoefte, meent de PVV. Zo ver gaan andere partijen niet, maar elke politicus is zich bewust van de macht van de automobilist. Dat maakt invoering van de kilometerheffing zo moeilijk. Vandaag praat de Kamer over het zoveelste uitstel. ’Straks kan alleen de elite het zich veroorloven in de spits te staan.’

’Daar gaan we weer. Na de ministers Kroes, Jorritsma, Netelenbos, De Boer en Peijs, voert ook de minister van ’doorpakken, tempo maken en de schop de grond in’ een politiek circusnummer op over de kilometerheffing”, luidde twee weken geleden het begin van de bijdrage van Tweede Kamerlid Ineke van Gent (GroenLinks), die een debat over de heffing had aangevraagd. CDA-minister Camiel Eurlings (verkeer) had die week aangekondigd dat het hem niet gaat lukken om in 2011 de kilometerheffing voor vrachtwagens in te voeren. Dit was tegen het zere been van coalitiepartners PvdA en ChristenUnie en van de voorstanders in de oppositie: GroenLinks, D66 en SGP.

Zij zijn allen voor, omdat de kilometerheffing een eerlijker systeem van betalen is; wie veel rijdt, betaalt meer en wie minder rijdt heeft ook minder kosten. Daarbij is het goed voor het milieu en leidt het tot minder files. Deze drie argumenten gebruikt momenteel ook het CDA om het beleid van zijn minister te rechtvaardigen.

„De CDA-fractie is voor de kilometerheffing”, spreekt CDA’er Ger Koopmans tegenwoordig hardop uit. Ook omdat de invoering volgens berekeningen van het Centraal Planbureau leidt tot 1 miljard euro welvaartsgroei per jaar. „Dat is een argument dat ik telkens noem, maar dat nooit wordt opgepikt”, aldus Koopmans.

Het CDA is pas voorstander sinds 2005. Toen zijn er voorwaarden aan de kilometerheffing gesteld waar het CDA zich goed in kan vinden. Namelijk dat de kosten niet te hoog mogen zijn, dat de opbrengst in een infrastructuurfonds terechtkomt, en dat de automobilist netto, per saldo, niet meer gaat betalen. Koopmans: „Anders staan er straks duizenden mensen te protesteren hier op het Plein”.

Wat hem steunt, is dat het bedrijfsleven en de belangenorganisaties groot voorstander zijn van het invoeren van de kilometerheffing. Koopmans: „Van MKB Nederland tot de ANWB, van VNO-NCW tot noem maar op. Iedereen is voor.”

Fervent autoliefhebber Eurlings heeft zijn voorkeur voor een heffing echter nog nooit hardop uitgesproken. Hij zegt telkens dat hij zijn best gaat doen het beleid zoals afgesproken in het regeerakkoord uit te voeren, maar hij toont zich geen warm pleitbezorger van de heffing. Door het aangekondigde uitstel, heeft hij nu zelfs alle schijn tegen.

VVD-Kamerlid Charlie Aptroot verwoordt dat zo: „Eurlings was als Kamerlid tegen en is waarschijnlijk altijd tegen gebleven, maar hij kon minister worden in het kabinet. Hij moest de mooie portefeuille van verkeer en waterstaat – waarmee hij asfalt kan aanleggen, daar is hij gelukkig wel voor – met een vuiltje accepteren en dat vuiltje werkt hij weg, ondanks de coalitieafspraken. Ik vind dat wel heel knappe politiek van hem.”

Het is echter de VVD die in het debat rondom de kilometerheffing van de afgelopen jaren de meeste vragen over zichzelf heeft afgeroepen. De bondgenoot van de weggebruikers verraste in 2004 namelijk vriend en vijand door samen met de PvdA een motie in te dienen waarin de regering werd gevraagd om nog die regeringsperiode een begin te maken met beprijzen. De ministers Peijs (CDA) en Zalm (VVD) gaven vervolgens een commissie de opdracht om met een gezamenlijk en breed gedragen advies te komen over een andere manier van betalen voor het weggebruik door motorrijtuigen in Nederland. Dat advies, genaamd Anders Betalen voor Mobiliteit, wordt op dit moment uitgevoerd.

De VVD is daar nu echter weer van teruggekomen. Waar woordvoerder Paul de Krom twee jaar geleden nog verkondigde in beginsel voorstander van de kilometerheffing te zijn, is de huidige verkeerswoordvoerder Aptroot pertinent tegen. „Wij vinden de kilometerheffing geen verbetering, punt”, aldus Aptroot.

Bij doorvragen vertelt de VVD’er de collega-Kamerleden dat er onder de leden van de ANWB een enquête is gehouden over het plan. „DeTelegraaf heeft eraan meegewerkt en daaruit blijkt dat automobilisten massaal tegen zijn. Natuurlijk heeft de ANWB het recht om te stellen dat hij dit een mooi systeem vindt. Sommige ondernemersorganisaties hoor ik ook zeggen dat zij het eerlijk vinden, maar als ik de ondernemers zelf spreek, zeggen zij dat het één doffe ellende wordt.”

Dat het draagvlak ontbreekt, lijkt ook het belangrijkste argument bij de Socialistische Partij te zijn om deze week een motie tegen de kilometerheffing in te willen dienen. De SP hield zich in het verleden altijd oppervlakkig in het debat over rekeningrijden, maar is nu pontificaal tegen. Volgens SP-Kamerlid Emile Roemer omdat het ’een peperduur systeem’ is. „Straks kan alleen de elite het veroorloven om in de spits te staan.”

Maar ook de SP staat wel achter het principe dat degene die meer rijdt, meer betaalt. Roemer: „De eenvoudigste wijze, waar wij allang voorstander van zijn, is om dat via de benzineaccijnzen te doen. Wie dan meer rijdt, betaalt ook meer”. De heffing van Eurlings vinden ze veel te ingewikkeld. „Wij kunnen op onze klompen aanvoelen dat deze kilometerheffing er uiteindelijk niet komt, want het draagvlak dat er nog is, wordt zienderogen minder”, aldus Roemer.

Als er weinig draagvlak is, dan is de PVV ook tegen. PVV-Kamerlid Fleur Agema kwam twee weken geleden met een betoog over loodgieters, stukadoors en schilders die failliet gaan doordat de kilometerheffing hun zo’n 300 euro per maand gaat kosten bij 12.000 gereden kilometers per jaar. „Ik vind daar niets eerlijks aan.”

De collega’s wezen haar erop dat er twee belastingen worden afgeschaft: de motorrijtuigenbelasting en de aanschafbelasting (BPM). „Daar hebben mensen een grote hekel aan, dat weet u toch wel?”, vroeg Boris van der Ham (D66) een beetje pesterig. Koopmans vertelde dat het omslagpunt op 20.000 kilometer ligt. „En iedereen weet – ook MKB Nederland meldt dat – dat loodgieters, stukadoors en schilders minder dan 20.000 kilometer per jaar rijden. Zij zullen dus minder gaan betalen dan in het huidige systeem.”

Koopmans benadrukt de nadelige effecten voor de ’dure jongens die in leaseauto’s 50.000 tot 60.000 kilometer per jaar rijden’. Agema: „Zoveel van die leasebakken zijn er natuurlijk niet. Dus uiteindelijk zijn het de gewone mensen die de rekening gaan betalen voor het rekeningrijden.”

En dus is de PVV tegen.

Fileoplosser Rita Verdonk heeft nog nooit deelgenomen aan een debat over de kilometerheffing, maar vertelt desgevraagd wel voor een eerlijker systeem van betalen te zijn, maar dat zij tegen de plannen van Eurlings is. Ze vertrouwt het niet dat hij de autobelastingen helemaal afschaft. „Wij willen de auto niet als melkkoe.” VVD, PVV, SP en TON zetten vooralsnog vooral in op meer asfalt en/of beter openbaar vervoer.

PvdA en ChristenUnie wachten ondertussen geduldig af of het hele project van kilometerheffing binnen de daarvoor gestelde kosten kan worden uitgevoerd. GroenLinks, D66 en SGP blijven hun best doen de anderen van de voordelen te overtuigen, en vooral de minister aan te sporen daadkracht te tonen.

„Natuurlijk komt er tegenstand uit delen van de bevolking. Daar moet de minister doorheen. Minister Eurlings is een volwassen minister. Hij moet dit grotemensenproject tot een goed einde kunnen brengen”, aldus Van der Ham (D66).

SGP’er Kees van der Staaij: „Bij andere projecten waarbij het een beetje tegenzit, roept deze minister al snel om een spoedwet of benut hij zijn aanjagende functie ten aanzien van andere partijen tot op het randje. Legt hij nu niet te gemakkelijk het hoofd in de schoot?”

„Wij roepen op door te zetten. Zie het draagvlak niet als een soort noodlot als het afbrokkelt of iets wat vanzelf moet komen. Laten de voorstanders zich krachtig inzetten om uit te dragen dat dit echt eerlijk betalen voor mobiliteit nuttig is, dat het goed is en dat wij er zo snel mogelijk mee aan de slag moeten.”

De invoering van de kilometerheffing is acht maanden vertraagd vanwege de aanbesteding van het project. Eurlings wil nu uitgaan van een planning waarbij de kilometerheffing voor vrachtwagens in 2012 en voor auto’s in 2013 wordt ingevoerd. Pas in augustus 2019 zal elke auto in Nederland een kastje hebben waarmee de kilometers en locatie worden geregistreerd.