’We worden niet gerespecteerd’

Als een onttroonde koningin, zo treurig kijkt ze. In haar witte gara en bijpassende hoofddoek met groene en gele borduursels slaat Moden Kamara de taferelen in de kliniek van het plaatsje Masongbon Limba gade. Helemaal opgedoft is de tengere, bejaarde dame –„Ik denk dat ik veertig ben”– naar het wekelijkse spreekuur voor moeders en kinderen gekomen.

De primitieve post in Masongbon Limba bedient vijftien dorpen. Uit haar eigen dorp Kaboka heeft ze te voet een gevolg van zwangeren, moeders en kleine kinderen mee.

Mevrouw Kamara is een mavlomui, ’zij die aflevert’, ofwel een traditionele vroedvrouw. Na wat rekenen komen we er achter dat ze al zo’n 25 jaar kinderen ter wereld brengt en zwangere vrouwen begeleidt, adviseert en behandelt. Een vrouw met aanzien in haar dorp.

Maar anno 2009 is alles anders. Mevrouw Kamara en andere traditionele vroedvrouwen mogen zelf geen complexe bevallingen meer doen en moeten de zwangere vrouwen aanmoedigen om naar de dichtstbijzijnde kliniek te gaan. Met frisse tegenzin gehoorzaamt ze.

Samengepakt zitten de tientallen vrouwen en kinderen onder een rieten overkapping te schuilen tegen de hitte in Masongbon, onderdeel van het noordelijke district Bombali. Geduldig wachten ze op hun beurt. Er is één zuster met twee assistenten. „Ik ga door tot de laatste, al duurt het de hele nacht”, zegt Rosalie Bangura, die de kliniek zonder elektriciteit of water ferm maar vrolijk bestiert. „Meestal slaap ik hier, soms samen met de patiënten.”

In het bijzijn van zuster Rosalie durft mevrouw Kamara niet te zeggen wanneer ze voor het laatst zelf een bevalling heeft gedaan. Maar als Rosalie even weg is zegt ze na veel aandringen: „Vorige week nog.” Mevrouw Kamara vreest een boete. „We zullen ze niet zomaar bestraffen”, zegt dokter Santigi Sessay van het overheidsziekenhuis in de naburige stad Makeni. „Maar we proberen thuisbevallingen door de TBA’s wel zoveel mogelijk te ontmoedigen. Er vallen daardoor te veel doden. Wij willen gebruikmaken van hun kennis van traditionele geneeswijzen, maar zij willen niet altijd met ons samenwerken.”

De vroedvrouwen voelen zich aan de kant geschoven. „We worden niet gerespecteerd”, zegt Janet Koroma traditionele vroedvrouw uit Mayepoh in de buurt van Yele kwaad. „We hebben nauwelijks inkomen meer. Vroeger kregen we wat geld, een kip of hulp op het land in ruil voor onze diensten. Maar nu zeggen ze alleen ’dank je wel’. Terwijl mevrouw Koroma gynaecoloog, verloskundige én ook nog kraamhulp is.

Toch is er verandering zichtbaar. Aminata Koroma (30) is de jongste TBA in de omgeving. Zij is duidelijk van een nieuwe generatie. De baby die zij op haar rug draagt is acht maanden geleden niet door een traditionele vroedvrouw ter wereld gebracht, maar door verpleegster Rosalie. „Ik wilde geen risico lopen”, zegt de jonge moeder, die wel graag samenwerkt met de moderne medische wereld. Mevrouw Kamara blijft trots op haar vak als traditionele vroedvrouw. Als je haar vraagt wie er het beste baby’s kan afleveren, zegt ze resoluut: „Ik”.