Waarin schuilt de aantrekkingskracht van alternatieve geneeswijzen?

Iedereen heeft de vrijheid zijn eigen wereldbeeld te creëren. Die wijsheid heb ik niet van mezelf. Het zijn de woorden van de woordvoerder van de Vereniging voor Natuurgeneeskundige Therapeuten (VNT), die deze week probeerde uit te leggen waarom zijn organisatie samenwerkt met het ’spirituele medium’ Gabriela Gaastra, een vrouw met wonderbaarlijke ideeën over de oorzaken van ziekte en dood. Zie haar ideeën over de aanslag in Apeldoorn: de slachtoffers kozen zelf voor hun lot, het was een ’collectief inwijdingsritueel’.

Wat moet je met zulke wartaal? Bij de grote beroepsorganisatie van natuurgeneeskundigen zal men de wenkbrauwen ook wel even hebben gefronst. Maar vervolgens trad een onvermijdelijk mechanisme in werking: als het over alternatieve geneeswijzen gaat, kun je blijkbaar alleen maar ’voor’ of ’tegen’ zijn, maar niets er tussen in. Aanwijzen welke geneeswijzen ’waar’ zijn en welke niet, is immers bijna onmogelijk. Bewijzen van de werking worden bijna altijd alleen door de eigen beoefenaren erkend. In het alternatieve circuit bestaan geen objectieve waarheden. Daar zoekt en vindt ieder zijn eigen waarheid en wereldbeeld. Dus ga er maar aan staan, om te beredeneren waarom Gaastra’s wijsheden onzin zijn, en - ik noem maar wat - homeopathie of reiki niet.

De onmogelijkheid om kaf van koren te scheiden in het alternatieve circuit, is misschien wel de echte kwestie, meer dan de affaire zelf. Gabriela Gaastra is vooral een exotisch geval, die lachwekkend zou zijn als ze niet zo veel schade zou berokkenen aan de nabestaanden van Apeldoorn. Gaastra gaf ook nascholingscursussen aan de grote, serieuze beroepsvereniging VNT. Nu blijkt wat de kwaliteit is van die nascholing: de cursussen van Gaastra waren gebaseerd op ’de openbaringen van Jezus, Maria en Maria Magdalena’.

Alternatieve geneeswijzen moeten het hebben van iets anders: van hun immense populariteit, die is gestoeld op het ’gevoel’ dat je er nu eenmaal wel of niet bij hebt. Misschien is het ook niet erg dat er geen harde kwaliteitscriteria zijn.

Al jaren ben ik benieuwd naar wat die grote aantrekkingkracht is van alternatieve geneeswijzen. Het kan toch niet alleen het standaard-argument zijn dat de alternatieven de ’gehele mens’ beschouwen. Bert Keizer, verpleeghuisarts, schreef eens dat de alternatieven bij echte ziekten niets presteren, maar het moeten hebben van hun troostfunctie: „Zij wijzen de ondoorgrondelijkheid van het noodlot af. Zij willen in ziekte een betekenisvolle uitleg zien”. Heeft hij gelijk? Hij merkte ook nog op dat het opvalt dat veel alternatieve therapieën pijnloze heling beloven. Ook intrigerend.

Het schijnt dat vooral vrouwen, hogeropgeleiden en mensen die religieus of spiritueel geïnteresseerd zijn, enthousiaste aanhangers zijn van alternatieve geneeswijzen. Dezelfde groep dus die dit jaar het boek ’Eten, bidden, beminnen’ kochten, waarin de Amerikaanse schrijfster Melissa Gilbert van materiële yup verandert in een completer en gelukkiger mens. Een boek dat de magie weet te schetsen van een wereld waarin niet alles rationeel is, maar waar het gevoel mag tellen. Zou dat het zijn?

Graag hoor ik ook van degenen die nog steeds weinig ophebben met het alternatieve waarom zij denken dat deze ’andere kijk’ op gezondheid zo geliefd is. De redactie is al bestookt door Jomanda-aanhangers. Nu de anderen maar eens.

Wilma Kieskamp is chef Podium. Zij vervangt Willem Breedveld, die met vakantie is.