’Het narcisme vliegt soms uit de bocht’

Jan Derksen (1953) is hoogleraar klinische psychologie in Nijmegen en Brussel, en psychotherapeut.

’Een beetje narcisme, daar is niks mis mee. Vaak wordt het als iets negatiefs gezien, het is een scheldwoord. Maar een gezonde dosis narcisme leidt tot een robuust zelfgevoel, en dat is uitstekend.

Het moet echter niet uit de bocht vliegen, en dat dreigt hier en daar wel te gebeuren. Als ouders hun gevoelens van trots niet kunnen beteugelen, kun je zogeheten achterbankkinderen krijgen: kinderen die uit de wind worden gehouden, in de watten gelegd, die van hot naar her worden gesleept met de auto, die bij het minste geringste naar opvoedkundigen, testbureaus of een andere instantie worden vervoerd, weer op de achterbank. Ze worden nooit gecorrigeerd. Als die kinderen later in hun leven tegenslagen ondervinden, krijgen ze het ontzettend moeilijk, ze zijn niks gewend.

De hechtingsrelatie tussen ouders en kinderen moet op peil blijven, dat is de belangrijkste boodschap van mijn boek. Je moet daar je uiterste best voor doen. Blijf voortdurend in gesprek met je kinderen, vooral over thema's die in hun leven centraal staan: relatie, school, drugs, drank, verliefdheid. Dan komen ze met een gerust gevoel bij je terug als er iets aan de knikker is.

Het uitbesteden van kinderen – aan opa en oma, of in een kinderdagverblijf – heeft zeker positieve kanten, ze worden er zelfstandiger van. Maar de hechtingsrelatie met de ouders wordt wel dunner, en dat betekent dat de kans op narcisme gaat toenemen. Dat zo'n stelling me in sommige kringen niet in dank wordt afgenomen, interesseert me niet; het is gewoon een wetenschappelijke theorie.

Ik maak een actueel uitstapje naar de kredietcrisis, want die vertoont ook narcistische trekken. Tot die crisis was alles mogelijk, the sky was the limit, er was geen enkele corrigerende factor. Bankiers en andere bestuurders die er met een dikke bonus vandoor zijn gegaan, zijn doorgeschoten in hun narcisme. De raden van bestuur, de raden van toezicht,hebben het laten gebeuren; er was geen kritiek, geen correctie.

Ook in het politieke en maatschappelijke debat speelt narcisme een rol. In sommige kringen is de vrijheid van meningsuiting verworden tot het recht op beledigen. Dat is ook een vorm van uit de bocht gevlogen narcisme. Het bespotten en beledigen van de koran, dat is voor moslims een dolksteek in het hart, voor hen is het geloof een baken in het leven, daar moet je juist respect voor hebben.

Dit boek is een bewerking van een wetenschappelijke uitgave die eerder is verschenen. Het is bedoeld voor ouders en opvoeders, een academisch of hbo-niveau is wel vereist. Maar er komt misschien een derde, nog toegankelijker geschreven editie. Dat wordt dan m'n 35e boek. Schrijven is m'n tweede natuur, ik heb eind jaren zestig op de School voor de Journalistiek gezeten. Het is inderdaad een druk bestaan. ik schrijf in de avonduren,'s ochtends vroeg, in de weekeinden. Soms zegt m'n vrouw: nu is het wel even genoeg geweest. Meestal hou ik me wel een tijdje aan zo'n waarschuwing. Maar ik ben nu alweer aan een nieuw boek begonnen.’